{"text_format":"1","workbook":"xlsx","n_sheets":50,"sheets":["Voorblad","Samenvatting en inleiding","Handleiding","Terrestrische exoten ","Aziatische duizendknoop afw","Canadese guldenroede","late guldenroede","reuzenberenklauw","reuzenbalsemien","Financïele middelen ADK","Financïele middelen Cg","Financïele middelen Lg","Financïele middelen rznbklw","Financïele middelen rznblsmn","Volksgezondheid ADK","Volksgezondheid Cg","Volksgezondheid Lg","Volksgezondheid rznbklw","Volksgezondheid rznbsmn","Communicatie ADK","Communicatie Cg","Communicatie Lg","Communicatie rznbklw","Communicatie rznbsmn","Impact op natuurwaarden ADK","Impact op natuurwaarden Cg","Impact op natuurwaarden Lg","Impact op natuurwaarden rznbklw","Impact op natuurwaarden rznbsmn","Civiele constructies ADK","Civiele constructies Cg","Civiele constructies lg","Civiele constructies rznbklw","Civiele constructies rznblsmn","Stappenschema ADK","Stappenschema Cg","Stappenschema lg","Stappenschema rznbrnklw","Stappenschema rznblsmn","Format ADK","Format Cg","Format lg","Format rznbrnklw","Format rznblsmn","Voorbeeld gemeente Doetinchem","Bijlage 1","Bijlage 2","Bijlage 3","Inventarisatie uitvergroot","Literatuurlijst"],"not_rendered":{"charts":0,"images":36,"macros":1,"external_links":0,"defined_names":0,"comments":0,"pivot_tables":0},"unopened":[],"bounds":{"document_bytes":16777216,"sheet_cells":100000,"rows_first":2000,"rows_last":500,"rows_between":2000,"halvings":0,"cell_chars":16384,"cell_head_chars":4096},"cells_cut":0,"cells_raw":0,"read":"whole","date_system":"1900"}

{"sheet":"Voorblad","index":0,"n_rows":36,"n_cols":13,"rows_kept":36,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,3,8],[19,11,19,12],[25,12,27,13]]}
[]
[null,"Terugdringen van terrestrische exoten "]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,null,"Colofon:"]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,null,"Auteurs:",null,null,"Joost Eertman en Jelmer Eggens"]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,null,"Opdrachtgever: ",null,null,"Green Engineers "]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,null,"In samenwerking met:",null,null,"Christel! Bv"]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,null,"Onderwijsinstelling: ",null,null,"Hogeschool Van Hall Larenstein "]
[null,null,null,null,null,null,null,null,null,null,null,"University of Applied Sciences"]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,null,"Versie 1",null,null,"2020-06-10"]
[]
[]
[]
[]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,null,null,null,null,null,"Christel!"]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[null,null,"(Van Hall Larenstein, 2020) "]
[null,null,"(Green Engineers, 2020)"]
[null,null,"(Tijhuis, 2020)"]

{"sheet":"Samenvatting en inleiding","index":1,"n_rows":0,"n_cols":0,"rows_kept":0,"cut":false,"hidden":false,"merged":[]}

{"sheet":"Handleiding","index":2,"n_rows":2,"n_cols":2,"rows_kept":2,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13]]}
[]
[null,"Handleiding "]

{"sheet":"Terrestrische exoten ","index":3,"n_rows":36,"n_cols":4,"rows_kept":36,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,8],[3,1,4,13]]}
[]
[]
[]
[null,"Wijdverspreide terrestrische exoten "]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[]
[null,null,"*","(Fotki, 2004)"]
[null,null,"**","(Ecopedia, 2020)"]
[null,null,"***","(Wilde-planten, 2020)"]

{"sheet":"Aziatische duizendknoop afw","index":4,"n_rows":78,"n_cols":12,"rows_kept":78,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[63,9,63,13],[64,5,64,8],[65,9,65,13],[64,9,64,13],[64,1,64,4],[12,1,12,13],[15,1,15,13],[29,1,29,13],[60,1,60,13],[35,1,35,13],[38,1,38,13],[41,1,41,13],[44,1,44,13],[47,1,47,13],[5,1,5,10],[77,1,77,13],[8,1,8,10],[11,1,11,10],[28,1,28,13],[17,1,17,13],[16,1,16,13],[73,1,73,5],[74,1,74,13],[63,1,63,4],[63,5,63,8],[50,1,50,13],[53,1,53,13],[56,1,56,13],[68,1,68,13],[71,1,71,13],[33,1,33,13]]}
[]
[null,"Aziatische duizendknoop"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Fallopia japonica"]
[null,"In Nederland komen drie soorten Aziatische duizendknopen voor, de Japanse duizendknoop komt 50% voor (Hart 't, 2020). Japanse duizendknoop is een krachtig groeiende vaste plant met buisvormige, kale stengels die opstijgen vanaf een rechtopstaande basis. Deze stengels zijn lichtgroen, vaak met roodachtige vlekken. Waar geïntroduceerd, is F. japonica over het algemeen groter dan in zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied in Japan, Stengels komen voort uit sterke wortelstokken en vormen een dicht struikgewas. Wortelstokken zijn dik en houtachtig als ze oud zijn (Cabi, 2020). Het verschil ten opzichte van de F. sachallinenis en de F. x bohemica is te vinden in het blad. De F. japanica heeft breed eivormig blad waarbij de bladvoet recht is              (Heveadorp.nl, 2020).",null,null,null,null,null,null,null,null,null,"(Heveadorp.nl, 2020)"]
[]
[null,"Fallopia sachalinensis "]
[null,"In Nederland komen drie soorten Aziatische duizendknopen voor, de sachalinse duizendknoop komt 10% voor (Hart 't, 2020). De sachalinse duizendknoop is een zeer invasieve, wortelstokachtige vaste plant die inheemse soorten overtreft en verdringt. Het heeft zich verspreid naar de meeste gebieden in zijn exotische bereik zonder de hulp van zaadverspreiding, hoewel het wel stuifmeel levert voor de bevruchting van F. japonica- planten om de zeer invasieve Fallopia x bohemica te produceren (Cabi, 2020). Het verschil ten opzichte van de F. japonica en de F. x bohemica is te vinden in het blad. De F. sachalinensis heeft een langwerpig eivormig blad waarbij de bladvoet hartvormig (Heveadorp.nl, 2020).",null,null,null,null,null,null,null,null,null,"(Heveadorp.nl, 2020)"]
[]
[null,"Fallopia x bohemica"]
[null,"In Nederland komen drie soorten Aziatische duizendknopen voor, de boheemse duizendknoop komt 40% voor (Hart 't, 2020). Boheemse duizendknoop is als kruising tussen Japanse en Sachalinse duizendknoop. Waarschijnlijk ontstaan ergens in Europa. Het heeft dezelfde algemene groeivorm als F. japonica var. japonica, maar de bladeren zijn veel groter en hebben niet de afgeknotte basen die zo typisch zijn voor F. japonica (Cabi, 2020). Het verschil ten opzichte van de     F. japonica en de F. x sachalinensis is te vinden in het blad. De F. x bohemica heeft breed tot langwerpig eivormig blad waarbij de bladvoet recht tot zwak hartvormig is (Heveadorp.nl, 2020). ",null,null,null,null,null,null,null,null,null,"(Heveadorp.nl, 2020)"]
[]
[null,"Kenmerken"]
[null,"Groeiplaatsen "]
[null,"Fallopia japonica; bosranden, langs spoorwegen, braakliggende grond, grazige dijken, waterkanten, bermen, tuinen, ruigten, ruderale plaatsen, afgravingen en industrieterreinen. "]
[null,"Fallopia sachalinensis; bossen, bosranden, ruigten, langs spoorwegen, beschaduwde bermen, braakliggende grond en soms in moerassen."]
[null,"Fallopia x bohemica; bossen, bosranden, ruigten, langs spoorwegen, beschaduwde bermen, braakliggende grond en soms in moerassen."]
[]
[null,"Bloeikleur en bloeitijd"]
[null,"Alle drie de soorten bloeien wit in de periode augustus tot en met september."]
[]
[null,"Hoogte"]
[null,"Fallopia japonica; 1,00 tot 3,00 meter"]
[null,"Fallopia sachalinensis; 1,00 tot 4,00 meter"]
[null,"Fallopia x bohemica; 1,00 tot 4,00 meter"]
[]
[null,"Impact"]
[null,"De Aziatische duizendknopen hebben bovengrondse scheuten en aanhoudende ondergrondse wortelstokken.   \n\n(Dijkstra, 2020)\n\n     Fallopia japonica                                                   Fallopia sachalinensis         Fallopia x bohemica\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n     (Middleton, 2016)                                                    (Simonsen, 2020)                    (Jansen, 2020)"]
[]
[null,"Wet- en regelgeving"]
[]
[null,"Convention on Biological Diversity (CBD)"]
[null,"Volgens de Convention on Biological Diversity dient elke lidstaat (195 landen hebben dit internationale verdrag ondertekend), voor zover mogelijk en passend, de introductie van exoten die bedreigend zijn voor ecosystemen te voorkomen en reeds gevestigde soorten te beheersen of uit te roeien.\nIn het verdrag is een strategie overeengekomen die er van uitgaat dat de aanpak van de exotenproblematiek in een zo vroeg mogelijk stadium dient plaats te vinden.\nDe volgorde van prioriteiten is:\n1. Preventie\n2. Eliminatie\n3. Isolatie en beheer van een populatie. \n(Löffler, 2018)"]
[null,"The International Plant Protection Convention (IPPC)"]
[null,"Internationaal Verdrag inzake gewasbescherming -  Vanuit Nederland is Mr. Thorwald Geuze, werkzaam bij de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit, vertegenwoordigd.                                                                                                                                                                                                    Het International Plant Protection Convention (IPPC) is een intergouvernementeel verdrag, ondertekend door meer dan 180 landen, dat tot doel heeft de plantaardige hulpbronnen van de wereld te beschermen tegen de verspreiding en introductie van ongedierte en veilige handel te bevorderen. Het verdrag introduceerde internationale normen voor fytosanitaire maatregelen (ISPM's) als het belangrijkste instrument om haar doelstellingen te bereiken, waardoor het de enige wereldwijde organisatie voor normbepaling voor de gezondheid van planten wordt (International Plant Protection Convention, 2020).                                                                                                                                                    Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van nieuwe introducties op strategisch niveau."]
[]
[null,"The Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna (CITES)"]
[null,"Verdrag inzake internationale handel in bedreigde en in het wild levende dier- en plantensoorten - In de CITES-overeenkomst staan regels om ongeveer 30.000 plantensoorten te beschermen. Het is een internationale overeenkomst die door 183 landen is ondertekend. CITES-regels gaan over de handel en het vervoer van bepaalde soorten dieren of planten. Het doel van de overeenkomst is de handel in beschermde soorten te regelen (RVO, 2020). Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van handel en verspreiding op strategisch niveau."]
[]
[null,"EU-Verordening 1143/2014"]
[null,"Sinds 1 januari 2015 is in de Europese Unie de EU-verordening 1143/2014 van kracht. Deze verordening heeft als doel de introductie, verspreiding en impact van invasieve exoten in Europa te beperken. Centraal in de verordening staat een lijst van soorten waarvan de negatieve effecten zodanig zijn dat gezamenlijk optreden op het niveau van de Unie gewenst is.                      Deze zogenaamde Unielijst is op 3 augustus 2016 van kracht geworden (NVWA, 2020).                                                                                                                                                                                      In de verordening zijn regels opgenomen om invasieve exoten op het gebied van flora en fauna terug te dringen en de maatschappij en natuur te beschermen. Dat blijkt uit de volgende regel zoals vermeld staat in de EU-verordening 1143/2014:          De Unie is als partij bij het Verdrag inzake biologische diversiteit, zoals goedgekeurd bij Besluit 93/626/EEG van de Raad (3), gebonden aan artikel 8, onder h), van dat Verdrag, op grond waarvan iedere verdragsluitende partij, voor zover mogelijk en passend, de binnenkomst van uitheemse soorten die bedreigend zijn voor ecosystemen, habitats of soorten dient te voorkomen dan wel deze te beheersen of uit te roeien” (Schulz & Della Vedova, 2014).                                                                                                                                                                                                                                                     Met de komst van de EU-verordening 1143/2014 hebben lidstaten de intentie uitgesproken om samen invasieve exoten terug te dringen. Als een invasieve exoot zich gevestigd heeft in een lidstaat, kan hij op eigen kracht of door menselijk handelen zich verder verspreiden naar nabijgelegen landen. (NVWA, 2020). "]
[]
[null,"Wet Natuurbescherming"]
[null,"Voor Nederland betekent dit dat de EU-verordening 1143/2014 is gedecentraliseerd in de Wet natuurbescherming.                        Voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming zijn de provincies verantwoordelijk. Deels worden deze regels doorgezet naar gemeenten of andere terreinbeheerders (C. van Dijk, 2020). Provincies zijn verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen om invasieve exoten te beheren (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 23 maart 2020).                                                                                                                                                              Dat provincies hiervoor de verantwoordelijkheid hebben, staat vermeld in artikel 1.11 Wet natuurbescherming. Wat betreft natuurwaarden zijn de provincies en gemeenten verantwoordelijk voor de Natura-2000 gebieden (Natura-2000 valt onder de Wet natuurbescherming). Sinds 1 januari 2017 bepalen de provincies voor hun gebied wat wel en niet mag in de natuur.                       Tevens zorgen zij voor de vergunningen en ontheffingen. Desalniettemin blijft de Rijksoverheid verantwoordelijk voor het beleid van grote wateren en internationaal beleid (Rijksoverheid, 2020)                                                                                                                                                                                        Handhaving wordt verzorgd door de politie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Zij voeren de strafrechtelijke handhaving uit. Dit doen zij in samenwerking met het Openbaar Ministerie. De politie en NVWA kunnen boetes opleggen bij overtredingen (RVO, 2020)."]
[]
[null,"Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland"]
[null,"De provincie Gelderland heeft op basis van de Wet natuurbescherming de verantwoording voor het beheren van terrestrische exoten. Net als voor andere provincies, is het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ het uitgangspunt voor een gebiedsgerichte aanpak. Voor de provincie Gelderland is dit omschreven in het ‘Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland’. Hierin staat omschreven welke processtappen moeten worden doorlopen (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 24 maart 2020). In het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ is een schema opgenomen die een aantal processtappen onderscheiden. De processtappen zijn gebaseerd op ‘artikel 17 soorten’. ‘Artikel 17 soorten’ zijn benoemd naar aanleiding van artikel 17 EU-verordening 1143/2014 (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017). "]
[]
[null,"Gemeentewet"]
[null,"Gemeenten hebben op grond van artikel 170 Gemeentewet, de zorgplicht voor inwoners. Deze zorgplicht kan breed worden geïnterpreteerd. Zo is de gemeente verplicht om te zorgen voor een toegankelijke infrastructuur (Wegenwet) en dragen ze bij aan een gezonde leefomgeving."]
[]
[null,"Algemene wet bestuursrecht"]
[null,"De Algemene wet bestuursrecht bevat regels die de verhoudingen regelen tussen de overheid, burgers en bedrijven. Het bestuursorgaan (gemeente, provincie, rijksoverheid) neemt een centrale plaats in. Het verlenen van een vergunning is een zogeheten publiekrechtelijke handeling en valt onder de Awb. (persoonlijke communicatie, T. Broersma & K. Wopereis, maart 2020)."]
[]
[null,"Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden"]
[null,"Op grond van artikel 27b Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden is het voor een professionele gebruiker niet toegestaan om gewasbeschermingsmiddelen toe te passen. Echter, er zijn uitzonderingen. Voor de bestrijding van terrestrische exoten zijn artikel 8.2, 8.3 en 8.4 Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden relevant. Op basis van deze artikelen mogen voor de bescherming van mens, dier en milieu chemisch gewasbeschermingsmiddelen gebruikt worden op metro- en trambanen, sportvelden en waterbouwkundige constructies (indien door mechanisch verwijderen de stabiliteit van deze constructie in gevaar komt). Gerichte bestrijding van gewasbeschermingsmiddelen en biociden mag gebruikt worden tegen Aziatische duizendknopen en reuzenberenklauw (S. van Veldhoven-van der Meer, 2020)."]
[]
[]
[null,"Inventariseren"]
[null,"Het gebruik van softwareprogramma’s, waarop informatie met elkaar gedeeld wordt, biedt een efficiëntere manier van werken. Op basis van de inventarisatie kan een inschatting gemaakt worden wat tactisch haalbaar is, preventie (voorkomen van), elimineren (verwijderen van) of beheersen (in toom houden van). Gebruik voor het inventariseren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Welke schade kan ontstaan (zie afwegingen)\n   - Indeling van urgentie (bij aanwezigheid)\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto wat bijdraagt als ondersteuning\n\nMogelijke software programma's waarin de bovenstaande punten opgenomen kunnen worden, zijn  Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepakket Invasieve Soorten Management. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname. \n\n"]
[]
[null,"Preventie",null,null,null,"Elimineren",null,null,null,"Beheersen"]
[null,"Preventie is vanuit milieuoogpunt wenselijker en kosten-effectiever dan een reactie na verspreiding en moet derhalve als prioritair worden beschouwd                                           (Schulz & Della Vedova, 2014). Preventie houdt in, voorkomen dat terrestrische exoten zich vestigen binnen perceelsgrenzen. Dit kan o.a. voorkomen worden door bewustwording bij inwoners                   (flyers, publicaties, etc.). Door bewustwording zijn inwoners minder snel geneigd om terrestrische exoten aan te schaffen bij tuincentra of vergelijkbaar. \nOrganisaties kunnen ook bijdragen aan het voorkomen van de terrestrische exoot door geroerde grond zo weinig mogelijk in beweging te brengen. \n "]
[null,null,null,null,null,"Elimineren wordt in de verordening gedefinieerd als “de volledige en permanente verwijdering van de populatie van een invasieve uitheemse soort door middel van dodelijke of niet-dodelijke middelen” (Schulz & Della Vedova, 2014).\nAfhankelijk van de situatie en wijdverspreide terrestrische exoot, is het verschillend welke bestrijdingsmethode toegepast kan worden. \n\nEen voorbeeld van een bestrijdingsmethode is het uit- en afgraven en afvoeren van terrestrische exoten naar een erkende verwerker. Bij onder andere deze bestrijdingsmethode is het niet per se nodig om planten te doden; waar het om gaat is dat de populatie volledig en permanent wordt verwijderd (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017).\n\n"]
[null,null,null,null,null,null,null,null,null,"Onder beheersen wordt verstaan, het in toom houden van terrestrische exoten. Als soorten zich eenmaal gevestigd hebben, moeten beheersmaatregelen worden uitgevoerd om de ontwikkeling van de populatie nog enigszins binnen de perken te houden. Bij het uitvoeren van die maatregelen zal het vaak nodig zijn dat de overheid de bevolking daarbij actief betrekt om een maximale effect te bereiken (platform Stop invasieve exoten, 2018). Per perceel kunnen de uitgangspunten op basis van de inventarisatie verschillen. Dit is sterk afhankelijk van de situatie.  \n\n\n"]
[]
[null,"Monitoren"]
[null,"Monitoren houdt in dat één of meerdere terreinbezoeken worden uitgevoerd tijdens een groeiseizoen waardoor het proces in beeld wordt gebracht. Gebruik voor het monitoren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Is de kans op de terristrische exoot nog steeds aanwezig\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto die bijdraagt als ondersteuning\n\nNaast terreinbezoeken is online monitoren via Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepaket Invasieve Soorten Management of andere data mogelijk. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname."]
[]
[null,"Evaluatie"]
[null,"Als het gewenste doel bereikt is, dan is het noodzakelijk om te blijven monitoren en evalueren. De doorlooptijd hierin kan per organisatie verschillen van eens per kwartaal tot eens per jaar. Als het gewenste doel niet is bereikt, dan dient opnieuw           het                                   doorlopen te worden. \n"]
[]
[null,"Afwegingen "]
[null,"                        "]
[]
[null,"Format gebiedsgerichte aanpak"]
[null,"Met behulp van een gebiedsgerichte aanpak is het mogelijk om subsidies aan te vragen, beleid te maken of te actualiseren, de raad te informeren of als start van een communicatietraject. De opbouw wordt in het format weergegeven. "]

{"sheet":"Canadese guldenroede","index":5,"n_rows":61,"n_cols":12,"rows_kept":61,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[60,1,60,13],[1,1,2,13],[19,1,19,13],[25,1,25,13],[46,1,46,4],[28,1,28,13],[31,1,31,13],[36,1,36,13],[39,1,39,13],[43,1,43,13],[27,1,27,13],[29,1,29,13],[33,1,33,13],[35,1,35,13],[37,1,37,13],[42,1,42,13],[5,11,5,12],[5,1,5,10],[57,1,57,13],[47,5,47,8],[48,9,48,13],[51,1,51,13],[54,1,54,13],[56,1,56,13],[23,1,23,13]]}
[]
[null,"Canadese guldenroede"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Solidago canadensis"]
[null,"1. De Canadese guldenroede bloeit later dan de late guldenroede. \n2. De Canadese guldenroede is over de hele lengte behaard, een duidelijk onderscheid met de late guldenroede die enkel in de bloeiwijze behaard is.\n3. De Canadese guldenroede heeft fijn gezaagde lancetvormige bladeren en is van onderen behaard. De kleur van onderen is groen, hetgeen dat de Canadese guldenroede onderscheid van de late Guldenroede.\n4. De bloemtrossen zijn langer dan bij de late Guldenroede. Hierdoor lijkt de bloeiwijze veel opener.\n5. De bloemhoofdjes zijn kleiner en fijner dan de late guldenroede en de lintbloemen zijn in vergelijking korter.\n\n(Novio Design, Ton Haex, 2020)\n",null,null,null,null,null,null,null,null,null,"\n(Floron, 2020)\n\n"]
[]
[null,"Kenmerken"]
[]
[null,"Groeiplaatsen"]
[null,"Op vochtige tot natte en voedselrijke plekken en op omgewerkte grond die te vinden is aan rivieroevers en op ruderale terreinen."]
[]
[null,"Bloeikleur en bloeitijd"]
[null,"De bloeikleur is geel en de bloeitijd is in de periode augustus tot oktober."]
[]
[null,"Hoogte"]
[null,"0,50 tot 1,50 meter"]
[]
[null,"Impact"]
[null,"Met zijn uitlopers kan de plant grote oppervlakken bezetten en uit de uitlopers van de meerjarige plant ontstaan de opstijgende stengels. Er zijn geen aparte rozetten op de grond te zien. Canadese guldenroede wordt als een invasieve soort onderkend en zich ten koste van inheemse soorten uitbreidt.\n\n(Novio Design, Ton Haex, 2020)\n\n   Solidago canadensis\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n   (Dijkstra, 2020)\n\n"]
[]
[null,"Wet- en regelgeving"]
[null,"Convention on Biological Diversity (CBD)"]
[null,"Volgens de Convention on Biological Diversity dient elke lidstaat (195 landen hebben dit internationale verdrag ondertekend), voor zover mogelijk en passend, de introductie van exoten die bedreigend zijn voor ecosystemen te voorkomen en reeds gevestigde soorten te beheersen of uit te roeien.\nIn het verdrag is een strategie overeengekomen die er van uitgaat dat de aanpak van de exotenproblematiek in een zo vroeg mogelijk stadium dient plaats te vinden.\nDe volgorde van prioriteiten is:\n1. Preventie\n2. Eliminatie\n3. Isolatie en beheer van een populatie. \n(Löffler, 2018)"]
[null,"The International Plant Protection Convention (IPPC)"]
[null,"Internationaal Verdrag inzake gewasbescherming -  Vanuit Nederland is Mr. Thorwald Geuze, werkzaam bij de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit, vertegenwoordigd.                                                                                                                                                                                                    Het International Plant Protection Convention (IPPC) is een intergouvernementeel verdrag, ondertekend door meer dan 180 landen, dat tot doel heeft de plantaardige hulpbronnen van de wereld te beschermen tegen de verspreiding en introductie van ongedierte en veilige handel te bevorderen. Het verdrag introduceerde internationale normen voor fytosanitaire maatregelen (ISPM's) als het belangrijkste instrument om haar doelstellingen te bereiken, waardoor het de enige wereldwijde organisatie voor normbepaling voor de gezondheid van planten wordt (International Plant Protection Convention, 2020).                                                                                                                                                    Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van nieuwe introducties op strategisch niveau."]
[null,"The Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna (CITES)"]
[null,"Verdrag inzake internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten - In de CITES-overeenkomst staan regels om ongeveer 5.800 diersoorten en 30.000 plantensoorten te beschermen. Het is een internationale overeenkomst waar de Europese Unie (EU) en ook nog 182 andere landen aan mee doen. U krijgt met de CITES-regels te maken als u bepaalde soorten dieren of planten wilt verhandelen of vervoeren. Het doel van de overeenkomst is de handel in beschermde soorten te regelen (RVO, 2020). Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van handel en verspreiding op strategisch niveau."]
[null,"EU-Verordening 1143/2014"]
[null,"Sinds 1 januari 2015 is in de Europese Unie de EU-verordening 1143/2014 van kracht. Deze verordening heeft als doel de introductie, verspreiding en impact van invasieve exoten in Europa te beperken. Centraal in de verordening staat een lijst van soorten waarvan de negatieve effecten zodanig zijn dat gezamenlijk optreden op het niveau van de Unie gewenst is. Deze zogenaamde Unielijst is op 3 augustus 2016 van kracht geworden (NVWA, 2020).                                                                                                                                                                                      In de verordening zijn regels opgenomen om invasieve exoten op het gebied van flora en fauna terug te dringen en de maatschappij en natuur te beschermen. Dat blijkt uit de volgende regel zoals vermeld staat in de EU-verordening 1143/2014: De Unie is als partij bij het Verdrag inzake biologische diversiteit, zoals goedgekeurd bij Besluit 93/626/EEG van de Raad (3), gebonden aan artikel 8, onder h), van dat Verdrag, op grond waarvan iedere verdragsluitende partij, voor zover mogelijk en passend, de binnenkomst van uitheemse soorten die bedreigend zijn voor ecosystemen, habitats of soorten dient te voorkomen dan wel deze te beheersen of uit te roeien” (Schulz & Della Vedova, 2014).                                                                                                                                                                                                                                                     Met de komst van de EU-verordening 1143/2014 hebben lidstaten de intentie uitgesproken om samen invasieve exoten terug te dringen. Als een invasieve exoot zich gevestigd heeft in een lidstaat, kan hij op eigen kracht of door menselijk handelen zich verder verspreiden naar nabijgelegen landen. (NVWA, 2020). "]
[null,"Wet Natuurbescherming"]
[null,"Voor Nederland betekent dit dat de EU-verordening 1143/2014 is gedecentraliseerd in de Wet natuurbescherming. Voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming zijn de provincies verantwoordelijk. Deels worden deze regels doorgezet naar gemeenten of andere terreinbeheerders  (C. van Dijk, 2020).Provincies zijn verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen om invasieve exoten te beheren (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 23 maart 2020).                                                                                                                                                              Dat provincies hiervoor de verantwoordelijkheid hebben, staat vermeld in artikel 1.11 Wet natuurbescherming. Wat betreft natuurwaarden zijn de provincies en gemeenten verantwoordelijk voor de Natura-2000 gebieden (Natura-2000 valt onder de Wet natuurbescherming). Sinds 1 januari 2017 bepalen de provincies voor hun gebied wat wel en niet mag in de natuur. Tevens zorgen zij voor de vergunningen en ontheffingen. Desalniettemin blijft de Rijksoverheid verantwoordelijk voor het beleid van grote wateren en internationaal beleid (Rijksoverheid, 2020)                                                                                                                                                                                        Handhaving wordt verzorgt door de politie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Zij voeren de strafrechtelijke handhaving uit. Dit doen zij in samenwerking met het Openbaar Ministerie. De politie en NVWA kunnen boetes opleggen bij overtredingen (RVO, 2020)."]
[null,"Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland"]
[null,"De provincie Gelderland heeft op basis van de Wet natuurbescherming de verantwoording voor het beheren van terrestrische exoten. Net als voor andere provincies, is het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ het uitgangspunt voor een gebiedsgerichte aanpak. Voor de provincie Gelderland is dit omschreven in het ‘Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland’. Hierin staat omschreven welke processtappen moeten worden doorlopen (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 24 maart 2020).In het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ is een schema opgenomen die een aantal processtappen onderscheiden. De processtappen zijn gebaseerd op ‘artikel 17 soorten’. ‘Artikel 17 soorten’ zijn benoemd naar aanleiding van artikel 17 EU-verordening 1143/2014 (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017). "]
[null,"Gemeentewet"]
[null,"Gemeenten hebben op grond van artikel 170 Gemeentewet, de zorgplicht voor inwoners. Deze zorgplicht kan breed worden geïnterpreteerd. Zo is de gemeente verplicht om te zorgen voor een toegankelijke infrastructuur (Wegenwet) en dragen ze bij aan een gezonde leefomgeving."]
[null,"Algemene wet bestuursrecht"]
[null,"De Algemene wet bestuursrecht bevat regels die de verhoudingen regelen tussen de overheid, burgers en bedrijven. Het bestuursorgaan (gemeente, provincie, rijksoverheid) neemt een centrale plaats in. Het verlenen van een vergunning is een zogeheten publiekrechtelijke handeling en valt onder de Awb. (persoonlijke communicatie, T. Broersma & K. Wopereis, maart 2020)."]
[null,"Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden"]
[null,"Op grond van artikel 27b Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden is het voor een professionele gebruiker niet toegestaan om gewasbeschermingsmiddelen toe te passen. Echter, er zijn uitzonderingen. Voor de bestrijding van terrestrische exoten zijn artikel 8.2, 8.3 en 8.4 Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden relevant. Op basis van deze artikelen mogen voor de bescherming van mens, dier en milieu chemisch gewasbeschermingsmiddelen gebruikt worden op metro- en trambanen, sportvelden en waterbouwkundige constructies (indien door mechanisch verwijderen de stabiliteit van deze constructie in gevaar komt). Gerichte bestrijding van gewasbeschermingsmiddelen en biociden mag gebruikt worden tegen Aziatische duizendknopen en reuzenberenklauw (S. van Veldhoven-van der Meer, 2020)."]
[]
[]
[null,"Inventariseren"]
[null,"Het gebruik van softwareprogramma’s, waarop informatie met elkaar gedeeld wordt, biedt een efficiëntere manier van werken. Op basis van de inventarisatie kan een inschatting gemaakt worden wat tactisch haalbaar is, preventie (voorkomen van), elimineren (verwijderen van) of beheersen (in toom houden van). Gebruik voor het inventariseren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Welke schade kan ontstaan (zie afwegingen)\n   - Indeling van urgentie (bij aanwezigheid)\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto wat bijdraagt als ondersteuning\n\nMogelijke software programma's waarin de bovenstaande punten opgenomen kunnen worden, zijn  Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepakket Invasieve Soorten Management. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname. \n"]
[]
[null,"Preventie",null,null,null,"Elimineren",null,null,null,"Beheersen"]
[null,"Preventie is vanuit milieuoogpunt wenselijker en kosten-effectiever dan een reactie na verspreiding en moet derhalve als prioritair worden beschouwd                                           (Schulz & Della Vedova, 2014). Preventie houdt in, voorkomen dat terrestrische exoten zich vestigen binnen perceelsgrenzen. Dit kan o.a. voorkomen worden door bewustwording bij inwoners                   (flyers, publicaties, etc.). Door bewustwording zijn inwoners minder snel geneigd om terrestrische exoten aan te schaffen bij tuincentra of vergelijkbaar. \nOrganisaties kunnen ook bijdragen aan het voorkomen van de terrestrische exoot door geroerde grond zo weinig mogelijk in beweging te brengen. "]
[null,null,null,null,null,"Elimineren wordt in de verordening gedefinieerd als “de volledige en permanente verwijdering van de populatie van een invasieve uitheemse soort door middel van dodelijke of niet-dodelijke middelen” (Schulz & Della Vedova, 2014).\nAfhankelijk van de situatie en wijdverspreide terrestrische exoot, is het verschillend welke bestrijdingsmethode toegepast kan worden. \n\nEen voorbeeld van een bestrijdingsmethode is het uit- en afgraven en afvoeren van terrestrische exoten naar een erkende verwerker. Bij onder andere deze bestrijdingsmethode is het niet per se nodig om planten te doden; waar het om gaat is dat de populatie volledig en permanent wordt verwijderd (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017)."]
[null,null,null,null,null,null,null,null,null,"Onder beheersen wordt verstaan, het in toom houden van terrestrische exoten. Als soorten zich eenmaal gevestigd hebben, moeten beheersmaatregelen worden uitgevoerd om de ontwikkeling van de populatie nog enigszins binnen de perken te houden. Bij het uitvoeren van die maatregelen zal het vaak nodig zijn dat de overheid de bevolking daarbij actief betrekt om een maximale effect te bereiken (platform Stop invasieve exoten, 2018). Per perceel kunnen de uitgangspunten op basis van de inventarisatie verschillen. Dit is sterk afhankelijk van de situatie.  \n\n"]
[]
[null,"Monitoren"]
[null,"Monitoren houdt in dat één of meerdere terreinbezoeken worden uitgevoerd tijdens een groeiseizoen waardoor het proces in beeld wordt gebracht. Gebruik voor het monitoren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Is de kans op de terristrische exoot nog steeds aanwezig\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto die bijdraagt als ondersteuning\n\nNaast terreinbezoeken is online monitoren via Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepaket Invasieve Soorten Management of andere data mogelijk. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname."]
[]
[null,"Evaluatie"]
[null,"Als het gewenste doel bereikt is, dan is het noodzakelijk om te blijven monitoren en evalueren. De doorlooptijd hierin kan per organisatie verschillen van eens per kwartaal tot eens per jaar. Als het gewenste doel niet is bereikt, dan dient men opnieuw het                                    te doorlopen. "]
[]
[null,"Afwegingen gebiedsgerichte aanpak"]
[]
[]
[null,"Format gebiedsgerichte aanpak"]
[null,"Met behulp van een gebiedsgerichte aanpak is het bijvoorbeeld mogelijk om subsidies aan te vragen, beleid te maken of atualiseren, de raad informeren of als onderligger van een communicatietraject. De opbouw wordt in het format weergegeven."]

{"sheet":"late guldenroede","index":6,"n_rows":61,"n_cols":12,"rows_kept":61,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[60,1,60,13],[33,1,33,13],[35,1,35,13],[1,1,2,13],[19,1,19,13],[25,1,25,13],[27,1,27,13],[5,1,5,10],[5,11,5,12],[56,1,56,13],[57,1,57,13],[10,1,10,13],[46,1,46,4],[47,5,47,8],[48,9,48,13],[51,1,51,13],[23,1,23,13],[28,1,28,13],[29,1,29,13],[31,1,31,13],[54,1,54,13],[36,1,36,13],[37,1,37,13],[39,1,39,13],[42,1,42,13],[43,1,43,13]]}
[]
[null,"Late guldenroede"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Solidago gigantea"]
[null,"1. De late guldenroede bloeit eerder dan de Canadese guldenroede.\n2. De Canadese guldenroede is over de hele lengte behaard, een duidelijk onderscheid met de Late guldenroede die enkel in de bloeiwijze behaard is.\n3. De Canadese guldenroede heeft fijn gezaagde lancetvormige bladeren en is van onderen behaard. De kleur van onderen is groen, hetgeen dat de Canadese guldenroede onderscheid van de Late guldenroede.\n4. De bloemtrossen zijn korter dan bij de Canadese guldenroede. Hierdoor lijkt de bloeiwijze veel meer gesloten.\n5. De bloemhoofdjes zijn groter en grover dan de Canadese guldenroede en de lintbloemen zijn in vergelijking langer.\n\n(Novio Design, Ton Haex, 2020)\n",null,null,null,null,null,null,null,null,null,"(Floron, 2020)\n\n"]
[]
[null,"Kenmerken"]
[]
[null,"Groeiplaatsen"]
[null,"Stedelijke omgeving en verder in ruigten en op ruderale plaatsen, zoals verlaten terreinen. zaait zich vaak uit vanuit tuinen waar ze graag wordt aangeplant vanwege de sierlijke gele pluimen.\n"]
[]
[null,"Bloeikleur en bloeitijd"]
[null,"De bloeikleur is geel en de bloeitijd is in de periode juli tot oktober."]
[]
[null,"Hoogte"]
[null,"0,50 tot 1,50 meter"]
[]
[null,"Impact"]
[null,"Met zijn uitlopers kan de plant grote oppervlakken bezetten en uit de uitlopers van de meerjarige plant ontstaan de opstijgende stengels. Er zijn geen aparte rozetten op de grond te zien.\n\n(Novio Design, Ton Haex, 2020)\n\n   Solidago gigantea\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n   (free nature images, 2020)"]
[]
[null,"Wet- en regelgeving"]
[null,"Convention on Biological Diversity (CBD)"]
[null,"Volgens de Convention on Biological Diversity dient elke lidstaat (195 landen hebben dit internationale verdrag ondertekend), voor zover mogelijk en passend, de introductie van exoten die bedreigend zijn voor ecosystemen te voorkomen en reeds gevestigde soorten te beheersen of uit te roeien.\nIn het verdrag is een strategie overeengekomen die er van uitgaat dat de aanpak van de exotenproblematiek in een zo vroeg mogelijk stadium dient plaats te vinden.\nDe volgorde van prioriteiten is:\n1. Preventie\n2. Eliminatie\n3. Isolatie en beheer van een populatie. \n(Löffler, 2018)"]
[null,"The International Plant Protection Convention (IPPC)"]
[null,"Internationaal Verdrag inzake gewasbescherming -  Vanuit Nederland is Mr. Thorwald Geuze, werkzaam bij de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit, vertegenwoordigd.                                                                                                                                                                                                    Het International Plant Protection Convention (IPPC) is een intergouvernementeel verdrag, ondertekend door meer dan 180 landen, dat tot doel heeft de plantaardige hulpbronnen van de wereld te beschermen tegen de verspreiding en introductie van ongedierte en veilige handel te bevorderen. Het verdrag introduceerde internationale normen voor fytosanitaire maatregelen (ISPM's) als het belangrijkste instrument om haar doelstellingen te bereiken, waardoor het de enige wereldwijde organisatie voor normbepaling voor de gezondheid van planten wordt (International Plant Protection Convention, 2020).                                                                                                                                                    Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van nieuwe introducties op strategisch niveau."]
[null,"The Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna (CITES)"]
[null,"Verdrag inzake internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten - In de CITES-overeenkomst staan regels om ongeveer 5.800 diersoorten en 30.000 plantensoorten te beschermen. Het is een internationale overeenkomst waar de Europese Unie (EU) en ook nog 182 andere landen aan mee doen. U krijgt met de CITES-regels te maken als u bepaalde soorten dieren of planten wilt verhandelen of vervoeren. Het doel van de overeenkomst is de handel in beschermde soorten te regelen (RVO, 2020). Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van handel en verspreiding op strategisch niveau."]
[null,"EU-Verordening 1143/2014"]
[null,"Sinds 1 januari 2015 is in de Europese Unie de EU-verordening 1143/2014 van kracht. Deze verordening heeft als doel de introductie, verspreiding en impact van invasieve exoten in Europa te beperken. Centraal in de verordening staat een lijst van soorten waarvan de negatieve effecten zodanig zijn dat gezamenlijk optreden op het niveau van de Unie gewenst is. Deze zogenaamde Unielijst is op 3 augustus 2016 van kracht geworden (NVWA, 2020).                                                                                                                                                                                      In de verordening zijn regels opgenomen om invasieve exoten op het gebied van flora en fauna terug te dringen en de maatschappij en natuur te beschermen. Dat blijkt uit de volgende regel zoals vermeld staat in de EU-verordening 1143/2014: De Unie is als partij bij het Verdrag inzake biologische diversiteit, zoals goedgekeurd bij Besluit 93/626/EEG van de Raad (3), gebonden aan artikel 8, onder h), van dat Verdrag, op grond waarvan iedere verdragsluitende partij, voor zover mogelijk en passend, de binnenkomst van uitheemse soorten die bedreigend zijn voor ecosystemen, habitats of soorten dient te voorkomen dan wel deze te beheersen of uit te roeien” (Schulz & Della Vedova, 2014).                                                                                                                                                                                                                                                     Met de komst van de EU-verordening 1143/2014 hebben lidstaten de intentie uitgesproken om samen invasieve exoten terug te dringen. Als een invasieve exoot zich gevestigd heeft in een lidstaat, kan hij op eigen kracht of door menselijk handelen zich verder verspreiden naar nabijgelegen landen. (NVWA, 2020). "]
[null,"Wet Natuurbescherming"]
[null,"Voor Nederland betekent dit dat de EU-verordening 1143/2014 is gedecentraliseerd in de Wet natuurbescherming. Voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming zijn de provincies verantwoordelijk. Deels worden deze regels doorgezet naar gemeenten of andere terreinbeheerders  (C. van Dijk, 2020).Provincies zijn verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen om invasieve exoten te beheren (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 23 maart 2020).                                                                                                                                                              Dat provincies hiervoor de verantwoordelijkheid hebben, staat vermeld in artikel 1.11 Wet natuurbescherming. Wat betreft natuurwaarden zijn de provincies en gemeenten verantwoordelijk voor de Natura-2000 gebieden (Natura-2000 valt onder de Wet natuurbescherming). Sinds 1 januari 2017 bepalen de provincies voor hun gebied wat wel en niet mag in de natuur. Tevens zorgen zij voor de vergunningen en ontheffingen. Desalniettemin blijft de Rijksoverheid verantwoordelijk voor het beleid van grote wateren en internationaal beleid (Rijksoverheid, 2020)                                                                                                                                                                                        Handhaving wordt verzorgt door de politie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Zij voeren de strafrechtelijke handhaving uit. Dit doen zij in samenwerking met het Openbaar Ministerie. De politie en NVWA kunnen boetes opleggen bij overtredingen (RVO, 2020)."]
[null,"Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland"]
[null,"De provincie Gelderland heeft op basis van de Wet natuurbescherming de verantwoording voor het beheren van terrestrische exoten. Net als voor andere provincies, is het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ het uitgangspunt voor een gebiedsgerichte aanpak. Voor de provincie Gelderland is dit omschreven in het ‘Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland’. Hierin staat omschreven welke processtappen moeten worden doorlopen (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 24 maart 2020).In het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ is een schema opgenomen die een aantal processtappen onderscheiden. De processtappen zijn gebaseerd op ‘artikel 17 soorten’. ‘Artikel 17 soorten’ zijn benoemd naar aanleiding van artikel 17 EU-verordening 1143/2014 (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017). "]
[null,"Gemeentewet"]
[null,"Gemeenten hebben op grond van artikel 170 Gemeentewet, de zorgplicht voor inwoners. Deze zorgplicht kan breed worden geïnterpreteerd. Zo is de gemeente verplicht om te zorgen voor een toegankelijke infrastructuur (Wegenwet) en dragen ze bij aan een gezonde leefomgeving."]
[null,"Algemene wet bestuursrecht"]
[null,"De Algemene wet bestuursrecht bevat regels die de verhoudingen regelen tussen de overheid, burgers en bedrijven. Het bestuursorgaan (gemeente, provincie, rijksoverheid) neemt een centrale plaats in. Het verlenen van een vergunning is een zogeheten publiekrechtelijke handeling en valt onder de Awb. (persoonlijke communicatie, T. Broersma & K. Wopereis, maart 2020)."]
[null,"Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden"]
[null,"Op grond van artikel 27b Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden is het voor een professionele gebruiker niet toegestaan om gewasbeschermingsmiddelen toe te passen. Echter, er zijn uitzonderingen. Voor de bestrijding van terrestrische exoten zijn artikel 8.2, 8.3 en 8.4 Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden relevant. Op basis van deze artikelen mogen voor de bescherming van mens, dier en milieu chemisch gewasbeschermingsmiddelen gebruikt worden op metro- en trambanen, sportvelden en waterbouwkundige constructies (indien door mechanisch verwijderen de stabiliteit van deze constructie in gevaar komt). Gerichte bestrijding van gewasbeschermingsmiddelen en biociden mag gebruikt worden tegen Aziatische duizendknopen en reuzenberenklauw (S. van Veldhoven-van der Meer, 2020)."]
[]
[]
[null,"Inventariseren"]
[null,"Het gebruik van softwareprogramma’s, waarop informatie met elkaar gedeeld wordt, biedt een efficiëntere manier van werken. Op basis van de inventarisatie kan een inschatting gemaakt worden wat tactisch haalbaar is, preventie (voorkomen van), elimineren (verwijderen van) of beheersen (in toom houden van). Gebruik voor het inventariseren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Welke schade kan ontstaan (zie afwegingen)\n   - Indeling van urgentie (bij aanwezigheid)\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto wat bijdraagt als ondersteuning\n\nMogelijke software programma's waarin de bovenstaande punten opgenomen kunnen worden, zijn  Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepakket Invasieve Soorten Management. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname. \n"]
[]
[null,"Preventie",null,null,null,"Elimineren",null,null,null,"Beheersen"]
[null,"Preventie is vanuit milieuoogpunt wenselijker en kosten-effectiever dan een reactie na verspreiding en moet derhalve als prioritair worden beschouwd                                           (Schulz & Della Vedova, 2014). Preventie houdt in, voorkomen dat terrestrische exoten zich vestigen binnen perceelsgrenzen. Dit kan o.a. voorkomen worden door bewustwording bij inwoners                   (flyers, publicaties, etc.). Door bewustwording zijn inwoners minder snel geneigd om terrestrische exoten aan te schaffen bij tuincentra of vergelijkbaar. \nOrganisaties kunnen ook bijdragen aan het voorkomen van de terrestrische exoot door geroerde grond zo weinig mogelijk in beweging te brengen. \n "]
[null,null,null,null,null,"Elimineren wordt in de verordening gedefinieerd als “de volledige en permanente verwijdering van de populatie van een invasieve uitheemse soort door middel van dodelijke of niet-dodelijke middelen” (Schulz & Della Vedova, 2014).\nAfhankelijk van de situatie en wijdverspreide terrestrische exoot, is het verschillend welke bestrijdingsmethode toegepast kan worden. \n\nEen voorbeeld van een bestrijdingsmethode is het uit- en afgraven en afvoeren van terrestrische exoten naar een erkende verwerker. Bij onder andere deze bestrijdingsmethode is het niet per se nodig om planten te doden; waar het om gaat is dat de populatie volledig en permanent wordt verwijderd (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017)."]
[null,null,null,null,null,null,null,null,null,"Onder beheersen wordt verstaan, het in toom houden van terrestrische exoten. Als soorten zich eenmaal gevestigd hebben, moeten beheersmaatregelen worden uitgevoerd om de ontwikkeling van de populatie nog enigszins binnen de perken te houden. Bij het uitvoeren van die maatregelen zal het vaak nodig zijn dat de overheid de bevolking daarbij actief betrekt om een maximale effect te bereiken (platform Stop invasieve exoten, 2018). Per perceel kunnen de uitgangspunten op basis van de inventarisatie verschillen. Dit is sterk afhankelijk van de situatie.  \n"]
[]
[null,"Monitoren"]
[null,"Monitoren houdt in dat één of meerdere terreinbezoeken worden uitgevoerd tijdens een groeiseizoen waardoor het proces in beeld wordt gebracht. Gebruik voor het monitoren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Is de kans op de terristrische exoot nog steeds aanwezig\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto die bijdraagt als ondersteuning\n\nNaast terreinbezoeken is online monitoren via Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepaket Invasieve Soorten Management of andere data mogelijk. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname."]
[]
[null,"Evaluatie"]
[null,"Als het gewenste doel bereikt is, dan is het noodzakelijk om te blijven monitoren en evalueren. De doorlooptijd hierin kan per organisatie verschillen van eens per kwartaal tot eens per jaar. Als het gewenste doel niet is bereikt, dan dient men opnieuw het                                    te doorlopen. "]
[]
[null,"Afwegingen gebiedsgerichte aanpak"]
[]
[]
[null,"Format gebiedsgerichte aanpak"]
[null,"Met behulp van een gebiedsgerichte aanpak is het bijvoorbeeld mogelijk om subsidies aan te vragen, beleid te maken of atualiseren, de raad informeren of als onderligger van een communicatietraject. De opbouw wordt in het format weergegeven."]

{"sheet":"reuzenberenklauw","index":7,"n_rows":61,"n_cols":12,"rows_kept":61,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[23,1,23,13],[60,1,60,13],[1,1,2,13],[10,1,10,13],[19,1,19,13],[25,1,25,13],[5,1,5,10],[5,11,5,12],[27,1,27,13],[28,1,28,13],[29,1,29,13],[31,1,31,13],[33,1,33,13],[35,1,35,13],[36,1,36,13],[37,1,37,13],[39,1,39,13],[42,1,42,13],[54,1,54,13],[56,1,56,13],[57,1,57,13],[43,1,43,13],[46,1,46,4],[47,5,47,8],[48,9,48,13],[51,1,51,13]]}
[]
[null,"Reuzenberenklauw"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Heracleum mantegazzianum"]
[null,"Vanwege zijn woekering en verdringing van andere natuurlijke plantensoorten en de brandwonden die de plant bij aanraking kan veroorzaken, maakt het dat deze plant op de Unielijst staat. Het zaad blijft jarenlang kiemkrachtig, tot wel 10 jaar. Uitroeiing kan het beste gedaan worden door de planten vroegtijdig te verwijderen in ieder geval voor de bloei en zaadzetting. Gebruik daarbij wel werkhandschoenen en zorg dat je kleding draagt, die de huid goed bedekt (Ecopedia, 2020).",null,null,null,null,null,null,null,null,null,"Bron: eigen werk, 2020"]
[]
[null,"Kenmerken"]
[]
[null,"Groeiplaatsen"]
[null,"Op voedselrijke grond in bermen van autowegen, tuinen, parken, langs waterlopen, in de kleistreken, in veen- en zandgebieden en in de stedelijke situatie."]
[]
[null,"Bloeikleur en bloeitijd"]
[null,"De bloeikleur is wit en de bloeitijd is in de periode juni tot september."]
[]
[null,"Hoogte"]
[null,"0,50 tot 3,00 meter"]
[]
[null,"Impact"]
[null,"De stijve stengelharen die op rode knobbeltjes staan, kunnen de huid gemakkelijk verwonden. De rode knobbeltjes breken daarbij af en er komt plantensap (furocumarine) uit dat als het met de huid in aanraking komt, bij zonne-instraling jeuk, forse blaren tot zelfs bloedvergiftiging op kan optreden. De stof furocumarine komt ook in andere schermbloemigen voor. \n\n(Ecopedia, 2020)\n\n   Heracleum mantegazzianum\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n   (Bijenplanten.nl, 2020)\n"]
[]
[null,"Wet- en regelgeving"]
[null,"Convention on Biological Diversity (CBD)"]
[null,"Volgens de Convention on Biological Diversity dient elke lidstaat (195 landen hebben dit internationale verdrag ondertekend), voor zover mogelijk en passend, de introductie van exoten die bedreigend zijn voor ecosystemen te voorkomen en reeds gevestigde soorten te beheersen of uit te roeien.\nIn het verdrag is een strategie overeengekomen die er van uitgaat dat de aanpak van de exotenproblematiek in een zo vroeg mogelijk stadium dient plaats te vinden.\nDe volgorde van prioriteiten is:\n1. Preventie\n2. Eliminatie\n3. Isolatie en beheer van een populatie. \n(Löffler, 2018)"]
[null,"The International Plant Protection Convention (IPPC)"]
[null,"Internationaal Verdrag inzake gewasbescherming -  Vanuit Nederland is Mr. Thorwald Geuze, werkzaam bij de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit, vertegenwoordigd.                                                                                                                                                                                                    Het International Plant Protection Convention (IPPC) is een intergouvernementeel verdrag, ondertekend door meer dan 180 landen, dat tot doel heeft de plantaardige hulpbronnen van de wereld te beschermen tegen de verspreiding en introductie van ongedierte en veilige handel te bevorderen. Het verdrag introduceerde internationale normen voor fytosanitaire maatregelen (ISPM's) als het belangrijkste instrument om haar doelstellingen te bereiken, waardoor het de enige wereldwijde organisatie voor normbepaling voor de gezondheid van planten wordt (International Plant Protection Convention, 2020).                                                                                                                                                    Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van nieuwe introducties op strategisch niveau."]
[null,"The Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna (CITES)"]
[null,"Verdrag inzake internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten - In de CITES-overeenkomst staan regels om ongeveer 5.800 diersoorten en 30.000 plantensoorten te beschermen. Het is een internationale overeenkomst waar de Europese Unie (EU) en ook nog 182 andere landen aan mee doen. U krijgt met de CITES-regels te maken als u bepaalde soorten dieren of planten wilt verhandelen of vervoeren. Het doel van de overeenkomst is de handel in beschermde soorten te regelen (RVO, 2020). Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van handel en verspreiding op strategisch niveau."]
[null,"EU-Verordening 1143/2014"]
[null,"Sinds 1 januari 2015 is in de Europese Unie de EU-verordening 1143/2014 van kracht. Deze verordening heeft als doel de introductie, verspreiding en impact van invasieve exoten in Europa te beperken. Centraal in de verordening staat een lijst van soorten waarvan de negatieve effecten zodanig zijn dat gezamenlijk optreden op het niveau van de Unie gewenst is. Deze zogenaamde Unielijst is op 3 augustus 2016 van kracht geworden (NVWA, 2020).                                                                                                                                                                                      In de verordening zijn regels opgenomen om invasieve exoten op het gebied van flora en fauna terug te dringen en de maatschappij en natuur te beschermen. Dat blijkt uit de volgende regel zoals vermeld staat in de EU-verordening 1143/2014: De Unie is als partij bij het Verdrag inzake biologische diversiteit, zoals goedgekeurd bij Besluit 93/626/EEG van de Raad (3), gebonden aan artikel 8, onder h), van dat Verdrag, op grond waarvan iedere verdragsluitende partij, voor zover mogelijk en passend, de binnenkomst van uitheemse soorten die bedreigend zijn voor ecosystemen, habitats of soorten dient te voorkomen dan wel deze te beheersen of uit te roeien” (Schulz & Della Vedova, 2014).                                                                                                                                                                                                                                                     Met de komst van de EU-verordening 1143/2014 hebben lidstaten de intentie uitgesproken om samen invasieve exoten terug te dringen. Als een invasieve exoot zich gevestigd heeft in een lidstaat, kan hij op eigen kracht of door menselijk handelen zich verder verspreiden naar nabijgelegen landen. (NVWA, 2020). "]
[null,"Wet Natuurbescherming"]
[null,"Voor Nederland betekent dit dat de EU-verordening 1143/2014 is gedecentraliseerd in de Wet natuurbescherming. Voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming zijn de provincies verantwoordelijk. Deels worden deze regels doorgezet naar gemeenten of andere terreinbeheerders  (C. van Dijk, 2020).Provincies zijn verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen om invasieve exoten te beheren (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 23 maart 2020).                                                                                                                                                              Dat provincies hiervoor de verantwoordelijkheid hebben, staat vermeld in artikel 1.11 Wet natuurbescherming. Wat betreft natuurwaarden zijn de provincies en gemeenten verantwoordelijk voor de Natura-2000 gebieden (Natura-2000 valt onder de Wet natuurbescherming). Sinds 1 januari 2017 bepalen de provincies voor hun gebied wat wel en niet mag in de natuur. Tevens zorgen zij voor de vergunningen en ontheffingen. Desalniettemin blijft de Rijksoverheid verantwoordelijk voor het beleid van grote wateren en internationaal beleid (Rijksoverheid, 2020)                                                                                                                                                                                        Handhaving wordt verzorgt door de politie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Zij voeren de strafrechtelijke handhaving uit. Dit doen zij in samenwerking met het Openbaar Ministerie. De politie en NVWA kunnen boetes opleggen bij overtredingen (RVO, 2020)."]
[null,"Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland"]
[null,"De provincie Gelderland heeft op basis van de Wet natuurbescherming de verantwoording voor het beheren van terrestrische exoten. Net als voor andere provincies, is het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ het uitgangspunt voor een gebiedsgerichte aanpak. Voor de provincie Gelderland is dit omschreven in het ‘Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland’. Hierin staat omschreven welke processtappen moeten worden doorlopen (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 24 maart 2020).In het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ is een schema opgenomen die een aantal processtappen onderscheiden. De processtappen zijn gebaseerd op ‘artikel 17 soorten’. ‘Artikel 17 soorten’ zijn benoemd naar aanleiding van artikel 17 EU-verordening 1143/2014 (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017). "]
[null,"Gemeentewet"]
[null,"Gemeenten hebben op grond van artikel 170 Gemeentewet, de zorgplicht voor inwoners. Deze zorgplicht kan breed worden geïnterpreteerd. Zo is de gemeente verplicht om te zorgen voor een toegankelijke infrastructuur (Wegenwet) en dragen ze bij aan een gezonde leefomgeving."]
[null,"Algemene wet bestuursrecht"]
[null,"De Algemene wet bestuursrecht bevat regels die de verhoudingen regelen tussen de overheid, burgers en bedrijven. Het bestuursorgaan (gemeente, provincie, rijksoverheid) neemt een centrale plaats in. Het verlenen van een vergunning is een zogeheten publiekrechtelijke handeling en valt onder de Awb. (persoonlijke communicatie, T. Broersma & K. Wopereis, maart 2020)."]
[null,"Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden"]
[null,"Op grond van artikel 27b Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden is het voor een professionele gebruiker niet toegestaan om gewasbeschermingsmiddelen toe te passen. Echter, er zijn uitzonderingen. Voor de bestrijding van terrestrische exoten zijn artikel 8.2, 8.3 en 8.4 Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden relevant. Op basis van deze artikelen mogen voor de bescherming van mens, dier en milieu chemisch gewasbeschermingsmiddelen gebruikt worden op metro- en trambanen, sportvelden en waterbouwkundige constructies (indien door mechanisch verwijderen de stabiliteit van deze constructie in gevaar komt). Gerichte bestrijding van gewasbeschermingsmiddelen en biociden mag gebruikt worden tegen Aziatische duizendknopen en reuzenberenklauw (S. van Veldhoven-van der Meer, 2020)."]
[]
[]
[null,"Inventariseren"]
[null,"Het gebruik van softwareprogramma’s, waarop informatie met elkaar gedeeld wordt, biedt een efficiëntere manier van werken. Op basis van de inventarisatie kan een inschatting gemaakt worden wat tactisch haalbaar is, preventie (voorkomen van), elimineren (verwijderen van) of beheersen (in toom houden van). Gebruik voor het inventariseren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Welke schade kan ontstaan (zie afwegingen)\n   - Indeling van urgentie (bij aanwezigheid)\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto wat bijdraagt als ondersteuning\n\nMogelijke software programma's waarin de bovenstaande punten opgenomen kunnen worden, zijn  Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepakket Invasieve Soorten Management. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname. \n"]
[]
[null,"Preventie",null,null,null,"Elimineren",null,null,null,"Beheersen"]
[null,"Preventie is vanuit milieuoogpunt wenselijker en kosten-effectiever dan een reactie na verspreiding en moet derhalve als prioritair worden beschouwd                                           (Schulz & Della Vedova, 2014). Preventie houdt in, voorkomen dat terrestrische exoten zich vestigen binnen perceelsgrenzen. Dit kan o.a. voorkomen worden door bewustwording bij inwoners                   (flyers, publicaties, etc.). Door bewustwording zijn inwoners minder snel geneigd om terrestrische exoten aan te schaffen bij tuincentra of vergelijkbaar. \nOrganisaties kunnen ook bijdragen aan het voorkomen van de terrestrische exoot door geroerde grond zo weinig mogelijk in beweging te brengen. \n "]
[null,null,null,null,null,"Elimineren wordt in de verordening gedefinieerd als “de volledige en permanente verwijdering van de populatie van een invasieve uitheemse soort door middel van dodelijke of niet-dodelijke middelen” (Schulz & Della Vedova, 2014).\nAfhankelijk van de situatie en wijdverspreide terrestrische exoot, is het verschillend welke bestrijdingsmethode toegepast kan worden. \n\nEen voorbeeld van een bestrijdingsmethode is het uit- en afgraven en afvoeren van terrestrische exoten naar een erkende verwerker. Bij onder andere deze bestrijdingsmethode is het niet per se nodig om planten te doden; waar het om gaat is dat de populatie volledig en permanent wordt verwijderd (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017)."]
[null,null,null,null,null,null,null,null,null,"Onder beheersen wordt verstaan, het in toom houden van terrestrische exoten. Als soorten zich eenmaal gevestigd hebben, moeten beheersmaatregelen worden uitgevoerd om de ontwikkeling van de populatie nog enigszins binnen de perken te houden. Bij het uitvoeren van die maatregelen zal het vaak nodig zijn dat de overheid de bevolking daarbij actief betrekt om een maximale effect te bereiken (platform Stop invasieve exoten, 2018). Per perceel kunnen de uitgangspunten op basis van de inventarisatie verschillen. Dit is sterk afhankelijk van de situatie.  \n\n"]
[]
[null,"Monitoren"]
[null,"Monitoren houdt in dat één of meerdere terreinbezoeken worden uitgevoerd tijdens een groeiseizoen waardoor het proces in beeld wordt gebracht. Gebruik voor het monitoren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Is de kans op de terristrische exoot nog steeds aanwezig\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto die bijdraagt als ondersteuning\n\nNaast terreinbezoeken is online monitoren via Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepaket Invasieve Soorten Management of andere data mogelijk. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname."]
[]
[null,"Evaluatie"]
[null,"Als het gewenste doel bereikt is, dan is het noodzakelijk om te blijven monitoren en evalueren. De doorlooptijd hierin kan per organisatie verschillen van eens per kwartaal tot eens per jaar. Als het gewenste doel niet is bereikt, dan dient men opnieuw het                                    te doorlopen. "]
[]
[null,"Afwegingen gebiedsgerichte aanpak"]
[]
[]
[null,"Format gebiedsgerichte aanpak"]
[null,"Met behulp van een gebiedsgerichte aanpak is het bijvoorbeeld mogelijk om subsidies aan te vragen, beleid te maken of atualiseren, de raad informeren of als onderligger van een communicatietraject. De opbouw wordt in het format weergegeven."]

{"sheet":"reuzenbalsemien","index":8,"n_rows":61,"n_cols":12,"rows_kept":61,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[23,1,23,13],[60,1,60,13],[1,1,2,13],[10,1,10,13],[19,1,19,13],[25,1,25,13],[5,1,5,10],[5,11,5,12],[27,1,27,13],[28,1,28,13],[29,1,29,13],[31,1,31,13],[33,1,33,13],[35,1,35,13],[36,1,36,13],[37,1,37,13],[39,1,39,13],[42,1,42,13],[54,1,54,13],[56,1,56,13],[57,1,57,13],[43,1,43,13],[46,1,46,4],[47,5,47,8],[48,9,48,13],[51,1,51,13]]}
[]
[null,"Reuzenbalsemien"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Impatiens glandulifera"]
[null,"Een plantensoort die steeds verder in het landschap oprukt en gemakkelijk hoog kan worden. Hij valt op door zijn doorzichtige stengels, die er vlezig uitzien en de grote symmetrische bloemen. Het zaad, dat door de plant wordt weggeslingerd en zich zo verspreidt, wordt ook nog gemakkelijk door mens en dier door het landschap gesleept, waardoor de uitbreiding van de soort nog groter wordt (Novio Design, Ton Haex, 2020).",null,null,null,null,null,null,null,null,null,"(Wilde-planten, 2020)"]
[]
[null,"Kenmerken"]
[]
[null,"Groeiplaatsen"]
[null,"Langs waterkanten, op vochtige tot natte bodems op beschaduwde plaatsen, bijvoorbeeld langs struweelranden en in ruigten met hoge brandnetels. De soort is algemeen in het rivierengebied en de stedelijke omgeving. Hij breidt zich uit in verruigende beekdalen en brongebieden.\n\n"]
[]
[null,"Bloeikleur en bloeitijd"]
[null,"De bloeikleur is rood/roze en de bloeitijd is in de periode juli tot oktober."]
[]
[null,"Hoogte"]
[null,"0,60 tot 2,00 meter"]
[]
[null,"Impact"]
[null,"Oorspronkelijk is het areaal van de Reuzenbalsemien beperkt tot het gebied van Noord-India dat tegen de Himalaya aan ligt. Maar na invoer in Europa en Canada als stinsenplant is ze inmiddels in vele natte terreinen een plaag geworden, die als invasieve exoot de inheemse soorten daar verdringt. \n\nHet zaad, dat door de plant wordt weggeslingerd en zich zo verspreidt, wordt ook nog gemakkelijk door mens en dier door het landschap gesleept, waardoor de uitbreiding van de soort nog groter wordt.\n\n(Novio Design, Ton Haex, 2020)\n\n   Impatiens glandulifera\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n   (Wareham, 2020)"]
[]
[null,"Wet- en regelgeving"]
[null,"Convention on Biological Diversity (CBD)"]
[null,"Volgens de Convention on Biological Diversity dient elke lidstaat (195 landen hebben dit internationale verdrag ondertekend), voor zover mogelijk en passend, de introductie van exoten die bedreigend zijn voor ecosystemen te voorkomen en reeds gevestigde soorten te beheersen of uit te roeien.\nIn het verdrag is een strategie overeengekomen die er van uitgaat dat de aanpak van de exotenproblematiek in een zo vroeg mogelijk stadium dient plaats te vinden.\nDe volgorde van prioriteiten is:\n1. Preventie\n2. Eliminatie\n3. Isolatie en beheer van een populatie. \n(Löffler, 2018)"]
[null,"The International Plant Protection Convention (IPPC)"]
[null,"Internationaal Verdrag inzake gewasbescherming -  Vanuit Nederland is Mr. Thorwald Geuze, werkzaam bij de Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit, vertegenwoordigd.                                                                                                                                                                                                    Het International Plant Protection Convention (IPPC) is een intergouvernementeel verdrag, ondertekend door meer dan 180 landen, dat tot doel heeft de plantaardige hulpbronnen van de wereld te beschermen tegen de verspreiding en introductie van ongedierte en veilige handel te bevorderen. Het verdrag introduceerde internationale normen voor fytosanitaire maatregelen (ISPM's) als het belangrijkste instrument om haar doelstellingen te bereiken, waardoor het de enige wereldwijde organisatie voor normbepaling voor de gezondheid van planten wordt (International Plant Protection Convention, 2020).                                                                                                                                                    Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van nieuwe introducties op strategisch niveau."]
[null,"The Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna (CITES)"]
[null,"Verdrag inzake internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten - In de CITES-overeenkomst staan regels om ongeveer 5.800 diersoorten en 30.000 plantensoorten te beschermen. Het is een internationale overeenkomst waar de Europese Unie (EU) en ook nog 182 andere landen aan mee doen. U krijgt met de CITES-regels te maken als u bepaalde soorten dieren of planten wilt verhandelen of vervoeren. Het doel van de overeenkomst is de handel in beschermde soorten te regelen (RVO, 2020). Het verdrag is, als het gaat om terrestrische exoten, vooral gericht op het voorkomen van handel en verspreiding op strategisch niveau."]
[null,"EU-Verordening 1143/2014"]
[null,"Sinds 1 januari 2015 is in de Europese Unie de EU-verordening 1143/2014 van kracht. Deze verordening heeft als doel de introductie, verspreiding en impact van invasieve exoten in Europa te beperken. Centraal in de verordening staat een lijst van soorten waarvan de negatieve effecten zodanig zijn dat gezamenlijk optreden op het niveau van de Unie gewenst is. Deze zogenaamde Unielijst is op 3 augustus 2016 van kracht geworden (NVWA, 2020).                                                                                                                                                                                      In de verordening zijn regels opgenomen om invasieve exoten op het gebied van flora en fauna terug te dringen en de maatschappij en natuur te beschermen. Dat blijkt uit de volgende regel zoals vermeld staat in de EU-verordening 1143/2014: De Unie is als partij bij het Verdrag inzake biologische diversiteit, zoals goedgekeurd bij Besluit 93/626/EEG van de Raad (3), gebonden aan artikel 8, onder h), van dat Verdrag, op grond waarvan iedere verdragsluitende partij, voor zover mogelijk en passend, de binnenkomst van uitheemse soorten die bedreigend zijn voor ecosystemen, habitats of soorten dient te voorkomen dan wel deze te beheersen of uit te roeien” (Schulz & Della Vedova, 2014).                                                                                                                                                                                                                                                     Met de komst van de EU-verordening 1143/2014 hebben lidstaten de intentie uitgesproken om samen invasieve exoten terug te dringen. Als een invasieve exoot zich gevestigd heeft in een lidstaat, kan hij op eigen kracht of door menselijk handelen zich verder verspreiden naar nabijgelegen landen. (NVWA, 2020). "]
[null,"Wet Natuurbescherming"]
[null,"Voor Nederland betekent dit dat de EU-verordening 1143/2014 is gedecentraliseerd in de Wet natuurbescherming. Voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming zijn de provincies verantwoordelijk. Deels worden deze regels doorgezet naar gemeenten of andere terreinbeheerders  (C. van Dijk, 2020).Provincies zijn verantwoordelijk voor het treffen van maatregelen om invasieve exoten te beheren (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 23 maart 2020).                                                                                                                                                              Dat provincies hiervoor de verantwoordelijkheid hebben, staat vermeld in artikel 1.11 Wet natuurbescherming. Wat betreft natuurwaarden zijn de provincies en gemeenten verantwoordelijk voor de Natura-2000 gebieden (Natura-2000 valt onder de Wet natuurbescherming). Sinds 1 januari 2017 bepalen de provincies voor hun gebied wat wel en niet mag in de natuur. Tevens zorgen zij voor de vergunningen en ontheffingen. Desalniettemin blijft de Rijksoverheid verantwoordelijk voor het beleid van grote wateren en internationaal beleid (Rijksoverheid, 2020)                                                                                                                                                                                        Handhaving wordt verzorgt door de politie en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Zij voeren de strafrechtelijke handhaving uit. Dit doen zij in samenwerking met het Openbaar Ministerie. De politie en NVWA kunnen boetes opleggen bij overtredingen (RVO, 2020)."]
[null,"Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland"]
[null,"De provincie Gelderland heeft op basis van de Wet natuurbescherming de verantwoording voor het beheren van terrestrische exoten. Net als voor andere provincies, is het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ het uitgangspunt voor een gebiedsgerichte aanpak. Voor de provincie Gelderland is dit omschreven in het ‘Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland’. Hierin staat omschreven welke processtappen moeten worden doorlopen (persoonlijke communicatie, J. Cronau, 24 maart 2020).In het ‘Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten’ is een schema opgenomen die een aantal processtappen onderscheiden. De processtappen zijn gebaseerd op ‘artikel 17 soorten’. ‘Artikel 17 soorten’ zijn benoemd naar aanleiding van artikel 17 EU-verordening 1143/2014 (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017). "]
[null,"Gemeentewet"]
[null,"Gemeenten hebben op grond van artikel 170 Gemeentewet, de zorgplicht voor inwoners. Deze zorgplicht kan breed worden geïnterpreteerd. Zo is de gemeente verplicht om te zorgen voor een toegankelijke infrastructuur (Wegenwet) en dragen ze bij aan een gezonde leefomgeving."]
[null,"Algemene wet bestuursrecht"]
[null,"De Algemene wet bestuursrecht bevat regels die de verhoudingen regelen tussen de overheid, burgers en bedrijven. Het bestuursorgaan (gemeente, provincie, rijksoverheid) neemt een centrale plaats in. Het verlenen van een vergunning is een zogeheten publiekrechtelijke handeling en valt onder de Awb. (persoonlijke communicatie, T. Broersma & K. Wopereis, maart 2020)."]
[null,"Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden"]
[null,"Op grond van artikel 27b Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden is het voor een professionele gebruiker niet toegestaan om gewasbeschermingsmiddelen toe te passen. Echter, er zijn uitzonderingen. Voor de bestrijding van terrestrische exoten zijn artikel 8.2, 8.3 en 8.4 Besluit gewasbeschermingsmiddelen en biociden relevant. Op basis van deze artikelen mogen voor de bescherming van mens, dier en milieu chemisch gewasbeschermingsmiddelen gebruikt worden op metro- en trambanen, sportvelden en waterbouwkundige constructies (indien door mechanisch verwijderen de stabiliteit van deze constructie in gevaar komt). Gerichte bestrijding van gewasbeschermingsmiddelen en biociden mag gebruikt worden tegen Aziatische duizendknopen en reuzenberenklauw (S. van Veldhoven-van der Meer, 2020)."]
[]
[]
[null,"Inventariseren"]
[null,"Het gebruik van softwareprogramma’s, waarop informatie met elkaar gedeeld wordt, biedt een efficiëntere manier van werken. Op basis van de inventarisatie kan een inschatting gemaakt worden wat tactisch haalbaar is, preventie (voorkomen van), elimineren (verwijderen van) of beheersen (in toom houden van). Gebruik voor het inventariseren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Welke schade kan ontstaan (zie afwegingen)\n   - Indeling van urgentie (bij aanwezigheid)\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto wat bijdraagt als ondersteuning\n\nMogelijke software programma's waarin de bovenstaande punten opgenomen kunnen worden, zijn  Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepakket Invasieve Soorten Management. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname. \n"]
[]
[null,"Preventie",null,null,null,"Elimineren",null,null,null,"Beheersen"]
[null,"Preventie is vanuit milieuoogpunt wenselijker en kosten-effectiever dan een reactie na verspreiding en moet derhalve als prioritair worden beschouwd                                           (Schulz & Della Vedova, 2014). Preventie houdt in, voorkomen dat terrestrische exoten zich vestigen binnen perceelsgrenzen. Dit kan o.a. voorkomen worden door bewustwording bij inwoners                   (flyers, publicaties, etc.). Door bewustwording zijn inwoners minder snel geneigd om terrestrische exoten aan te schaffen bij tuincentra of vergelijkbaar. \nOrganisaties kunnen ook bijdragen aan het voorkomen van de terrestrische exoot door geroerde grond zo weinig mogelijk in beweging te brengen. \n "]
[null,null,null,null,null,"Elimineren wordt in de verordening gedefinieerd als “de volledige en permanente verwijdering van de populatie van een invasieve uitheemse soort door middel van dodelijke of niet-dodelijke middelen” (Schulz & Della Vedova, 2014).\nAfhankelijk van de situatie en wijdverspreide terrestrische exoot, is het verschillend welke bestrijdingsmethode toegepast kan worden. \n\nEen voorbeeld van een bestrijdingsmethode is het uit- en afgraven en afvoeren van terrestrische exoten naar een erkende verwerker. Bij onder andere deze bestrijdingsmethode is het niet per se nodig om planten te doden; waar het om gaat is dat de populatie volledig en permanent wordt verwijderd (Masterplan uitroeiing en beheersing Unielijstsoorten, 2017)."]
[null,null,null,null,null,null,null,null,null,"Onder beheersen wordt verstaan, het in toom houden van terrestrische exoten. Als soorten zich eenmaal gevestigd hebben, moeten beheersmaatregelen worden uitgevoerd om de ontwikkeling van de populatie nog enigszins binnen de perken te houden. Bij het uitvoeren van die maatregelen zal het vaak nodig zijn dat de overheid de bevolking daarbij actief betrekt om een maximale effect te bereiken (platform Stop invasieve exoten, 2018). Per perceel kunnen de uitgangspunten op basis van de inventarisatie verschillen. Dit is sterk afhankelijk van de situatie.  \n\n"]
[]
[null,"Monitoren"]
[null,"Monitoren houdt in dat één of meerdere terreinbezoeken worden uitgevoerd tijdens een groeiseizoen waardoor het proces in beeld wordt gebracht. Gebruik voor het monitoren de volgende checklist:\n   - Locatie, voorkeur met GPS\n   - Standplaats\n   - Is de kans op de terristrische exoot nog steeds aanwezig\n   - Bedekkingsgraad in m2\n   - Hoogte in intervallen van 25cm  \n   - Moment van meten\n   - Een foto die bijdraagt als ondersteuning\n\nNaast terreinbezoeken is online monitoren via Greenpoint, GIS-mapping en het sorftwarepaket Invasieve Soorten Management of andere data mogelijk. Door digitale vastlegging is data gemakkelijk te delen en biedt het eenduidigheid. Een andere optie is schriftelijke opname."]
[]
[null,"Evaluatie"]
[null,"Als het gewenste doel bereikt is, dan is het noodzakelijk om te blijven monitoren en evalueren. De doorlooptijd hierin kan per organisatie verschillen van eens per kwartaal tot eens per jaar. Als het gewenste doel niet is bereikt, dan dient men opnieuw het                                    te doorlopen. "]
[]
[null,"Afwegingen gebiedsgerichte aanpak"]
[]
[]
[null,"Format gebiedsgerichte aanpak"]
[null,"Met behulp van een gebiedsgerichte aanpak is het bijvoorbeeld mogelijk om subsidies aan te vragen, beleid te maken of atualiseren, de raad informeren of als onderligger van een communicatietraject. De opbouw wordt in het format weergegeven."]

{"sheet":"Financïele middelen ADK","index":9,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Financïele middelen\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Veel gemeenten hebben de aanpak van terrestrische exoten hoog in het vaandel staan. De financiële middelen kunnen echter een knelpunt zijn, waardoor een gemeente afweegt wel of geen actie te ondernemen tegen terrestrische exoten. Één gemeente heeft een creatieve oplossing gevonden voor het gebrek aan financiële middelen; ‘’In vergelijking met andere gemeenten stoppen wij er relatief weinig geld in. Wij proberen het op een hele andere manier te doen door meer met vrijwilligers te werken en inwoners te informeren en attent te maken’’ (persoonlijke communicatie A. Menting, 9 maart 2020).\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Financïele middelen Cg","index":10,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Financïele middelen\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Veel gemeenten hebben de aanpak van terrestrische exoten hoog in het vaandel staan. De financiële middelen kunnen echter een knelpunt zijn, waardoor een gemeente afweegt wel of geen actie te ondernemen tegen terrestrische exoten. Één gemeente heeft een creatieve oplossing gevonden voor het gebrek aan financiële middelen; ‘’In vergelijking met andere gemeenten stoppen wij er relatief weinig geld in. Wij proberen het op een hele andere manier te doen door meer met vrijwilligers te werken en inwoners te informeren en attent te maken’’ (persoonlijke communicatie A. Menting, 9 maart 2020).\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Financïele middelen Lg","index":11,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Financïele middelen\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Veel gemeenten hebben de aanpak van terrestrische exoten hoog in het vaandel staan. De financiële middelen kunnen echter een knelpunt zijn, waardoor een gemeente afweegt wel of geen actie te ondernemen tegen terrestrische exoten. Één gemeente heeft een creatieve oplossing gevonden voor het gebrek aan financiële middelen; ‘’In vergelijking met andere gemeenten stoppen wij er relatief weinig geld in. Wij proberen het op een hele andere manier te doen door meer met vrijwilligers te werken en inwoners te informeren en attent te maken’’ (persoonlijke communicatie A. Menting, 9 maart 2020).\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Financïele middelen rznbklw","index":12,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Financïele middelen\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Veel gemeenten hebben de aanpak van terrestrische exoten hoog in het vaandel staan. De financiële middelen kunnen echter een knelpunt zijn, waardoor een gemeente afweegt wel of geen actie te ondernemen tegen terrestrische exoten. Één gemeente heeft een creatieve oplossing gevonden voor het gebrek aan financiële middelen; ‘’In vergelijking met andere gemeenten stoppen wij er relatief weinig geld in. Wij proberen het op een hele andere manier te doen door meer met vrijwilligers te werken en inwoners te informeren en attent te maken’’ (persoonlijke communicatie A. Menting, 9 maart 2020).\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Financïele middelen rznblsmn","index":13,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Financïele middelen\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Veel gemeenten hebben de aanpak van terrestrische exoten hoog in het vaandel staan. De financiële middelen kunnen echter een knelpunt zijn, waardoor een gemeente afweegt wel of geen actie te ondernemen tegen terrestrische exoten. Één gemeente heeft een creatieve oplossing gevonden voor het gebrek aan financiële middelen; ‘’In vergelijking met andere gemeenten stoppen wij er relatief weinig geld in. Wij proberen het op een hele andere manier te doen door meer met vrijwilligers te werken en inwoners te informeren en attent te maken’’ (persoonlijke communicatie A. Menting, 9 maart 2020).\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Volksgezondheid ADK","index":14,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Volksgezondheid"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Gemeenten zijn verplicht om een gezonde leefomgeving te creëren voor de gezondheid van de inwoners. Dit kunnen inwoners  of toeristen zijn die de gemeente bezoeken. De aanwezigheid van bepaalde terrestrische exoten kan een bedreiging vormen voor de volksgezondheid. Daarnaast wordt de GGD een belangrijk en verplicht adviesorgaan voor gemeenten met ingang van 1 januari 2021. Volksgezondheid, blijkt uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten', is voor iedere gemeente en provincie Gelderland een belangrijke afweging. \n\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Volksgezondheid Cg","index":15,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Volksgezondheid"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Gemeenten zijn verplicht om een gezonde leefomgeving te creëren voor de gezondheid van de inwoners. Dit kunnen inwoners  of toeristen zijn die de gemeente bezoeken. De aanwezigheid van bepaalde terrestrische exoten kan een bedreiging vormen voor de volksgezondheid. Daarnaast wordt de GGD een belangrijk en verplicht adviesorgaan voor gemeenten met ingang van 1 januari 2021. Volksgezondheid, blijkt uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten', is voor iedere gemeente en provincie Gelderland een belangrijke afweging. \n\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Volksgezondheid Lg","index":16,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Volksgezondheid"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Gemeenten zijn verplicht om een gezonde leefomgeving te creëren voor de gezondheid van de inwoners. Dit kunnen inwoners  of toeristen zijn die de gemeente bezoeken. De aanwezigheid van bepaalde terrestrische exoten kan een bedreiging vormen voor de volksgezondheid. Daarnaast wordt de GGD een belangrijk en verplicht adviesorgaan voor gemeenten met ingang van 1 januari 2021. Volksgezondheid, blijkt uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten', is voor iedere gemeente en provincie Gelderland een belangrijke afweging. \n\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Volksgezondheid rznbklw","index":17,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Volksgezondheid"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Gemeenten zijn verplicht om een gezonde leefomgeving te creëren voor de gezondheid van de inwoners. Dit kunnen inwoners  of toeristen zijn die de gemeente bezoeken. De aanwezigheid van bepaalde terrestrische exoten kan een bedreiging vormen voor de volksgezondheid. Daarnaast wordt de GGD een belangrijk en verplicht adviesorgaan voor gemeenten met ingang van 1 januari 2021. Volksgezondheid, blijkt uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten', is voor iedere gemeente en provincie Gelderland een belangrijke afweging. \n\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Volksgezondheid rznbsmn","index":18,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Volksgezondheid"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Gemeenten zijn verplicht om een gezonde leefomgeving te creëren voor de gezondheid van de inwoners. Dit kunnen inwoners  of toeristen zijn die de gemeente bezoeken. De aanwezigheid van bepaalde terrestrische exoten kan een bedreiging vormen voor de volksgezondheid. Daarnaast wordt de GGD een belangrijk en verplicht adviesorgaan voor gemeenten met ingang van 1 januari 2021. Volksgezondheid, blijkt uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten', is voor iedere gemeente en provincie Gelderland een belangrijke afweging. \n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Communicatie ADK","index":19,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Communicatie"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van Terrestrische exoten' blijkt dat communicatie een belangrijke afweging is. ‘’We zijn één overheid die een verantwoordelijkheid heeft voor het informeren van onze inwoners. We zijn er bij gediend om een relatie te onderhouden met onze inwoners’’ (persoonlijke communicatie S. Glazenburg, 17 maart 2020).\n \nDe communicatie van gemeenten kan eenduidiger. Omdat sommige gemeenten nog bezig zijn een gebiedsgerichte aanpak te ontwikkelen, is de interne en externe communicatie over terrestrische exoten nog niet vormgegeven. Het doel van de communicatie is het informeren over de risico’s van de verschillende plantensoorten voor de volksgezondheid, veiligheid, verspreidingspreventie en het vrijwaren van vroegtijdige afschrijving van kapitaalgoederen door schade. Om eenduidigheid te creeëren is interne communicatie, communicatie met inwoners en communicatie met derden een belangrijk aspect. \n\n\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Communicatie Cg","index":20,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Communicatie"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van Terrestrische exoten' blijkt dat communicatie een belangrijke afweging is. ‘’We zijn één overheid die een verantwoordelijkheid heeft voor het informeren van onze inwoners. We zijn er bij gediend om een relatie te onderhouden met onze inwoners’’ (persoonlijke communicatie S. Glazenburg, 17 maart 2020).\n \nDe communicatie van gemeenten kan eenduidiger. Omdat sommige gemeenten nog bezig zijn een gebiedsgerichte aanpak te ontwikkelen, is de interne en externe communicatie over terrestrische exoten nog niet vormgegeven. Het doel van de communicatie is het informeren over de risico’s van de verschillende plantensoorten voor de volksgezondheid, veiligheid, verspreidingspreventie en het vrijwaren van vroegtijdige afschrijving van kapitaalgoederen door schade. Om eenduidigheid te creeëren is interne communicatie, communicatie met inwoners en communicatie met derden een belangrijk aspect. \n\n\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Communicatie Lg","index":21,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Communicatie"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van Terrestrische exoten' blijkt dat communicatie een belangrijke afweging is. ‘’We zijn één overheid die een verantwoordelijkheid heeft voor het informeren van onze inwoners. We zijn er bij gediend om een relatie te onderhouden met onze inwoners’’ (persoonlijke communicatie S. Glazenburg, 17 maart 2020).\n \nDe communicatie van gemeenten kan eenduidiger. Omdat sommige gemeenten nog bezig zijn een gebiedsgerichte aanpak te ontwikkelen, is de interne en externe communicatie over terrestrische exoten nog niet vormgegeven. Het doel van de communicatie is het informeren over de risico’s van de verschillende plantensoorten voor de volksgezondheid, veiligheid, verspreidingspreventie en het vrijwaren van vroegtijdige afschrijving van kapitaalgoederen door schade. Om eenduidigheid te creeëren is interne communicatie, communicatie met inwoners en communicatie met derden een belangrijk aspect. \n\n\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Communicatie rznbklw","index":22,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Communicatie"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van Terrestrische exoten' blijkt dat communicatie een belangrijke afweging is. ‘’We zijn één overheid die een verantwoordelijkheid heeft voor het informeren van onze inwoners. We zijn er bij gediend om een relatie te onderhouden met onze inwoners’’ (persoonlijke communicatie S. Glazenburg, 17 maart 2020).\n \nDe communicatie van gemeenten kan eenduidiger. Omdat sommige gemeenten nog bezig zijn een gebiedsgerichte aanpak te ontwikkelen, is de interne en externe communicatie over terrestrische exoten nog niet vormgegeven. Het doel van de communicatie is het informeren over de risico’s van de verschillende plantensoorten voor de volksgezondheid, veiligheid, verspreidingspreventie en het vrijwaren van vroegtijdige afschrijving van kapitaalgoederen door schade. Om eenduidigheid te creeëren is interne communicatie, communicatie met inwoners en communicatie met derden een belangrijk aspect. \n\n\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Communicatie rznbsmn","index":23,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Communicatie"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"Uit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van Terrestrische exoten' blijkt dat communicatie een belangrijke afweging is. ‘’We zijn één overheid die een verantwoordelijkheid heeft voor het informeren van onze inwoners. We zijn er bij gediend om een relatie te onderhouden met onze inwoners’’ (persoonlijke communicatie S. Glazenburg, 17 maart 2020).\n \nDe communicatie van gemeenten kan eenduidiger. Omdat sommige gemeenten nog bezig zijn een gebiedsgerichte aanpak te ontwikkelen, is de interne en externe communicatie over terrestrische exoten nog niet vormgegeven. Het doel van de communicatie is het informeren over de risico’s van de verschillende plantensoorten voor de volksgezondheid, veiligheid, verspreidingspreventie en het vrijwaren van vroegtijdige afschrijving van kapitaalgoederen door schade. Om eenduidigheid te creeëren is interne communicatie, communicatie met inwoners en communicatie met derden een belangrijk aspect. \n\n\n"]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]

{"sheet":"Impact op natuurwaarden ADK","index":24,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Impact op natuurwaarden en biodiversiteit\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"De afweging ‘impact op natuurwaarden en biodiversiteit’ is een breedt begrip. \n\nUit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten' blijkt dat de provincie Gelderland en de gemeenten ervaren dat terrestrische exoten veel impact hebben op de natuurwaarden en biodiversiteit. \n‘’Een aantal terrestrische exoten verdringen de inheemse planten’’ (J. Cronau persoonlijke communicatie, 24 maart 2020).                           Er kan gesteld worden dat niet elke exoot negatief is voor de natuur. Het kan ook worden gezien als een verrijking. \n\nElk ecosysteem in de wereld heeft zijn eigen unieke samenstelling van soorten. De introductie van Terrestrische exoten leidt tot een verdringing van de inheemse soorten van de biodiversiteit.\nOp steeds meer plekken in de wereld komen dezelfde plantensoorten voor. Dit wordt ook wel het “McDonalds-effect” genoemd: waar ook bent ter wereld, er is altijd wel een filiaal van McDonalds.\n\nDe inheemse flora kan op verschillende manieren schade ondervinden van invasieve exoten:\nConcurrentie: de terrestrische exoot concurreert met een inheemse soort om leefruimte en voedsel. In extreme gevallen kan de terrestrische exoot een gebied geheel overwoekeren of anderszins domineren (swamping). Planten zoals reuzenberenklauw, en Japanse duizendknoop kunnen grote gebieden geheel bedekken en ander leven (vrijwel) onmogelijk maken.\nGenetische vervuiling: sommige terrestrische exoten kunnen kruisen met inheemse soorten. De oorspronkelijke inheemse soort raakt daardoor genetisch vervuild en verdwijnt na verloop van tijd geheel. \nIndirecte effecten: sommige terrestrische exoten kunnen hun (nieuwe) leefomgeving veranderen, waardoor inheemse soorten schade ondervinden. \nIn het meest extreme geval sterft een inheemse soort door de introductie van een invasieve exoot geheel uit. \n\nEen groot aantal soorten brengt indirect schade aan het milieu met zich mee doordat vaak chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt om ze te elimineren of hun aantallen enigszins binnen de perken te houden (platform Stop invasieve exoten, 2018).                                                             "]
[]
[null,"Sub-afweging"]

{"sheet":"Impact op natuurwaarden Cg","index":25,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Impact op natuurwaarden en biodiversiteit\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"De afweging ‘impact op natuurwaarden en biodiversiteit’ is een breedt begrip. \n\nUit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten' blijkt dat de provincie Gelderland en de gemeenten ervaren dat terrestrische exoten veel impact hebben op de natuurwaarden en biodiversiteit. \n‘’Een aantal terrestrische exoten verdringen de inheemse planten’’ (J. Cronau persoonlijke communicatie, 24 maart 2020).                           Er kan gesteld worden dat niet elke exoot negatief is voor de natuur. Het kan ook worden gezien als een verrijking. \n\nElk ecosysteem in de wereld heeft zijn eigen unieke samenstelling van soorten. De introductie van Terrestrische exoten leidt tot een verdringing van de inheemse soorten van de biodiversiteit.\nOp steeds meer plekken in de wereld komen dezelfde plantensoorten voor. Dit wordt ook wel het “McDonalds-effect” genoemd: waar ook bent ter wereld, er is altijd wel een filiaal van McDonalds.\n\nDe inheemse flora kan op verschillende manieren schade ondervinden van invasieve exoten:\nConcurrentie: de terrestrische exoot concurreert met een inheemse soort om leefruimte en voedsel. In extreme gevallen kan de terrestrische exoot een gebied geheel overwoekeren of anderszins domineren (swamping). Planten zoals reuzenberenklauw, en Japanse duizendknoop kunnen grote gebieden geheel bedekken en ander leven (vrijwel) onmogelijk maken.\nGenetische vervuiling: sommige terrestrische exoten kunnen kruisen met inheemse soorten. De oorspronkelijke inheemse soort raakt daardoor genetisch vervuild en verdwijnt na verloop van tijd geheel. \nIndirecte effecten: sommige terrestrische exoten kunnen hun (nieuwe) leefomgeving veranderen, waardoor inheemse soorten schade ondervinden. \nIn het meest extreme geval sterft een inheemse soort door de introductie van een invasieve exoot geheel uit. \n\nEen groot aantal soorten brengt indirect schade aan het milieu met zich mee doordat vaak chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt om ze te elimineren of hun aantallen enigszins binnen de perken te houden (platform Stop invasieve exoten, 2018).                   "]
[]
[null,"Sub-afweging"]

{"sheet":"Impact op natuurwaarden Lg","index":26,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Impact op natuurwaarden en biodiversiteit\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"De afweging ‘impact op natuurwaarden en biodiversiteit’ is een breedt begrip. \n\nUit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten' blijkt dat de provincie Gelderland en de gemeenten ervaren dat terrestrische exoten veel impact hebben op de natuurwaarden en biodiversiteit. \n‘’Een aantal terrestrische exoten verdringen de inheemse planten’’ (J. Cronau persoonlijke communicatie, 24 maart 2020).                           Er kan gesteld worden dat niet elke exoot negatief is voor de natuur. Het kan ook worden gezien als een verrijking. \n\nElk ecosysteem in de wereld heeft zijn eigen unieke samenstelling van soorten. De introductie van Terrestrische exoten leidt tot een verdringing van de inheemse soorten van de biodiversiteit.\nOp steeds meer plekken in de wereld komen dezelfde plantensoorten voor. Dit wordt ook wel het “McDonalds-effect” genoemd: waar ook bent ter wereld, er is altijd wel een filiaal van McDonalds.\n\nDe inheemse flora kan op verschillende manieren schade ondervinden van invasieve exoten:\nConcurrentie: de terrestrische exoot concurreert met een inheemse soort om leefruimte en voedsel. In extreme gevallen kan de terrestrische exoot een gebied geheel overwoekeren of anderszins domineren (swamping). Planten zoals reuzenberenklauw, en Japanse duizendknoop kunnen grote gebieden geheel bedekken en ander leven (vrijwel) onmogelijk maken.\nGenetische vervuiling: sommige terrestrische exoten kunnen kruisen met inheemse soorten. De oorspronkelijke inheemse soort raakt daardoor genetisch vervuild en verdwijnt na verloop van tijd geheel. \nIndirecte effecten: sommige terrestrische exoten kunnen hun (nieuwe) leefomgeving veranderen, waardoor inheemse soorten schade ondervinden. \nIn het meest extreme geval sterft een inheemse soort door de introductie van een invasieve exoot geheel uit. \n\nEen groot aantal soorten brengt indirect schade aan het milieu met zich mee doordat vaak chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt om ze te elimineren of hun aantallen enigszins binnen de perken te houden (platform Stop invasieve exoten, 2018).                                                                                "]
[]
[null,"Sub-afweging"]

{"sheet":"Impact op natuurwaarden rznbklw","index":27,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Impact op natuurwaarden en biodiversiteit\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"De afweging ‘impact op natuurwaarden en biodiversiteit’ is een breedt begrip. \n\nUit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten' blijkt dat de provincie Gelderland en de gemeenten ervaren dat terrestrische exoten veel impact hebben op de natuurwaarden en biodiversiteit. \n‘’Een aantal terrestrische exoten verdringen de inheemse planten’’ (J. Cronau persoonlijke communicatie, 24 maart 2020).                           Er kan gesteld worden dat niet elke exoot negatief is voor de natuur. Het kan ook worden gezien als een verrijking. \n\nElk ecosysteem in de wereld heeft zijn eigen unieke samenstelling van soorten. De introductie van Terrestrische exoten leidt tot een verdringing van de inheemse soorten van de biodiversiteit.\nOp steeds meer plekken in de wereld komen dezelfde plantensoorten voor. Dit wordt ook wel het “McDonalds-effect” genoemd: waar ook bent ter wereld, er is altijd wel een filiaal van McDonalds.\n\nDe inheemse flora kan op verschillende manieren schade ondervinden van invasieve exoten:\nConcurrentie: de terrestrische exoot concurreert met een inheemse soort om leefruimte en voedsel. In extreme gevallen kan de terrestrische exoot een gebied geheel overwoekeren of anderszins domineren (swamping). Planten zoals reuzenberenklauw, en Japanse duizendknoop kunnen grote gebieden geheel bedekken en ander leven (vrijwel) onmogelijk maken.\nGenetische vervuiling: sommige terrestrische exoten kunnen kruisen met inheemse soorten. De oorspronkelijke inheemse soort raakt daardoor genetisch vervuild en verdwijnt na verloop van tijd geheel. \nIndirecte effecten: sommige terrestrische exoten kunnen hun (nieuwe) leefomgeving veranderen, waardoor inheemse soorten schade ondervinden. \nIn het meest extreme geval sterft een inheemse soort door de introductie van een invasieve exoot geheel uit. \n\nEen groot aantal soorten brengt indirect schade aan het milieu met zich mee doordat vaak chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt om ze te elimineren of hun aantallen enigszins binnen de perken te houden (platform Stop invasieve exoten, 2018).                                                                 "]
[]
[null,"Sub-afweging"]

{"sheet":"Impact op natuurwaarden rznbsmn","index":28,"n_rows":7,"n_cols":2,"rows_kept":7,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[4,1,4,13],[5,1,5,13]]}
[]
[null,"Impact op natuurwaarden en biodiversiteit\n"]
[]
[null,"Omschrijving"]
[null,"De afweging ‘impact op natuurwaarden en biodiversiteit’ is een breedt begrip. \n\nUit het praktijkonderzoek 'Terugdringen van terrestrische exoten' blijkt dat de provincie Gelderland en de gemeenten ervaren dat terrestrische exoten veel impact hebben op de natuurwaarden en biodiversiteit. \n‘’Een aantal terrestrische exoten verdringen de inheemse planten’’ (J. Cronau persoonlijke communicatie, 24 maart 2020).                           Er kan gesteld worden dat niet elke exoot negatief is voor de natuur. Het kan ook worden gezien als een verrijking. \n\nElk ecosysteem in de wereld heeft zijn eigen unieke samenstelling van soorten. De introductie van Terrestrische exoten leidt tot een verdringing van de inheemse soorten van de biodiversiteit.\nOp steeds meer plekken in de wereld komen dezelfde plantensoorten voor. Dit wordt ook wel het “McDonalds-effect” genoemd: waar ook bent ter wereld, er is altijd wel een filiaal van McDonalds.\n\nDe inheemse flora kan op verschillende manieren schade ondervinden van invasieve exoten:\nConcurrentie: de terrestrische exoot concurreert met een inheemse soort om leefruimte en voedsel. In extreme gevallen kan de terrestrische exoot een gebied geheel overwoekeren of anderszins domineren (swamping). Planten zoals reuzenberenklauw, en Japanse duizendknoop kunnen grote gebieden geheel bedekken en ander leven (vrijwel) onmogelijk maken.\nGenetische vervuiling: sommige terrestrische exoten kunnen kruisen met inheemse soorten. De oorspronkelijke inheemse soort raakt daardoor genetisch vervuild en verdwijnt na verloop van tijd geheel. \nIndirecte effecten: sommige terrestrische exoten kunnen hun (nieuwe) leefomgeving veranderen, waardoor inheemse soorten schade ondervinden. \nIn het meest extreme geval sterft een inheemse soort door de introductie van een invasieve exoot geheel uit. \n\nEen groot aantal soorten brengt indirect schade aan het milieu met zich mee doordat vaak chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt om ze te elimineren of hun aantallen enigszins binnen de perken te houden (platform Stop invasieve exoten, 2018).                                                               "]
[]
[null,"Sub-afweging"]

{"sheet":"Civiele constructies ADK","index":29,"n_rows":83,"n_cols":15,"rows_kept":83,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[26,7,26,8],[26,14,26,15],[23,1,23,15],[9,1,9,15],[10,1,10,6],[10,7,10,14],[21,1,21,15],[22,1,22,6],[22,7,22,15],[82,1,82,15],[27,1,27,4],[60,1,60,4],[62,1,62,4],[78,1,78,15],[29,1,29,15],[77,1,77,3],[35,1,35,15],[37,1,37,15],[76,1,76,15],[49,1,49,15],[57,1,57,15],[59,1,59,15],[61,1,61,15],[63,1,63,15],[55,1,55,15],[73,1,73,3],[75,1,75,3],[39,1,39,15],[33,1,33,15],[74,1,74,15],[31,1,31,15],[65,1,65,15],[67,1,67,15],[69,1,69,15],[71,1,71,15],[43,1,43,15],[41,1,41,15],[51,1,51,15],[47,1,47,15],[45,1,45,15],[53,1,53,15],[1,1,2,15],[7,1,7,15],[13,1,13,15],[19,1,19,15],[15,1,15,15],[16,1,16,6],[16,7,16,15]]}
[]
[null,"Civiele constructies "]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]
[]
[]
[null,"Schade aan fundamenten"]
[null,"Tijdens de interviews met de provincie Gelderland en de gemeenten Apeldoorn, Culemborg, Doesburg, Doetinchem en Renkum werden een aantal malen voorbeelden genoemd van schade aan fundamenten van gebouwen of infrastructuur door de Japanse duizendknoop. ‘’In Amersfoort hebben we een voorbeeld dat de Japanse duizendknoop door de plavuizen in de bijkeuken groeiden en in de badkamer’’ (persoonlijke communicatie C. Tijhuis, 16 april 2020). Doordat deze terrestrische exoten zich snel verspreiden en de wortels overal doorheen groeien, zien de provincie Gelderland en de gemeenten dit als gevaar op schade. ‘’In Engeland is een huis een keer afgebroken dat nog maar twee a drie jaar oud was,omdat de Japanse duizendknoop via de plinten naar binnen kwam’’ (O. van de Veer persoonlijke communicatie, 24 maart 2020). "]
[null,"Welke elementen vallen onder fundamenten"]
[null,"Betonconstructies / Boombunkers / Bouw- en grondstoffen / Dijken / Gebouwen / Kust en oeverwerken / Staalconstructies / Tram- en spoorwegen / Verankeringen / Overige fundamenten"]
[null,"Checklijst sub-afweging\n- Van welk materiaal of grondstof is het gemaakt                                          \n- Wat is de omvang van het fundament                                                                    \n- Wie is de (mede)eigenaar                                                          \n- Zitten er beschermde plant- en diersoorten                           \n- Wat is de functie\n- Wanneer is het aangelegd en wat is de technische     levensduur\n- Hoe is gewaarborgd dat 'schone' grond wordt afgegeven bij een gronddepot\n- Hoe is gewaarborgd dat de 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker terecht komt\n\n\n",null,null,null,null,null,"\n(hout, beton, kunststof, ijzer, aluminium, gebroken puin etc.)\n(< 25m2, 25 - 100m2 of >100m2)\n(Waterschap, particulier, Geldersch landschap, etc.)\n(flora en fauna check)\n(doorstroming van verkeer, verlichting, recreatie, etc.)\n(technische levensduur < 10 jaar, 10 tot 30 jaar of > 30 jaar)\n\n(inzicht in afgifte van 'schone' grond)\n\n(inzicht in de afgifte van 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker)"]
[]
[null,"Schade aan kunstwerken"]
[null,"Uit interviews met de provincie Gelderland en de gemeenten Apeldoorn, Culemborg, Doesburg, Doetinchem en Renkum werden  voorbeelden genoemd van schade, veroorzaakt door de Japanse duizendknoop aan kunstwerken. Dit kunnen bijvoorbeeld bruggen zijn. De eigenaar van het kunstwerk is verantwoordelijk. Daarnaast is de eigenaar verantwoordelijk voor terrestrische exoten op eigen terrein. Voor gemeenten is de aansprakelijkheid niet altijd duidelijk omdat er meerdere eigenaren en belanghebbenden zijn. "]
[null,"Welke elementen vallen onder andere onder kunstwerken "]
[null,"Bruggen en ecoducten / Geluidswanden / Krooshek / Kunstobjecten / Straatmeubilair / Stuwen en schuiven / Trappen / Overige kunstwerken"]
[null,"Checklijst sub-afweging\n- Van welk materiaal is het gemaakt                                \n- Wat is de omvang van het fundament                                                                    \n- Wie is de (mede)eigenaar                                                          \n- Zitten er beschermde plant- en diersoorten                           \n- Wat is de functie\n- Wanneer is het aangelegd en wat is de technische     levensduur\n- Hoe is gewaarborgd dat 'schone' grond wordt afgegeven bij een gronddepot\n- Hoe is gewaarborgd dat de 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker terecht komt",null,null,null,null,null,"\n(hout, beton, kunststof, ijzer, aluminium, gebroken puin etc.)\n(< 25m2, 25 - 100m2 of >100m2)\n(Waterschap, particulier, Geldersch landschap, etc.)\n(flora en fauna check)\n(doorstroming van verkeer, verlichting, recreatie, etc.)\n(technische levensduur < 10 jaar, 10 tot 30 jaar of > 30 jaar)\n\n(inzicht in afgifte van 'schone' grond)\n\n(inzicht in de afgifte van 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker)"]
[]
[null,"Schade aan kabels en leidingen"]
[null,"De extreme groei van de wortels van een aantal terrestrische exoten, kan schade veroorzaken aan kabels en leidingen in de grond."]
[null,"Welke elementen vallen onder kabels en leidingen"]
[null,"Duikers / NUTSvoorzieningen / Riolering / Overige kabels en leidingen"]
[null,"Checklijst sub-afweging\n- Van welk materiaal is het gemaakt                                          \n- Wat is de omvang de kabels en/of leidingen                                                                \n- Wie is de (mede)eigenaar                                                          \n- Zitten er beschermde plant- en diersoorten                           \n- Wat is de functie\n- Wanneer is het aangelegd en wat is de technische     levensduur\n- Hoe is gewaarborgd dat 'schone' grond wordt afgegeven bij een gronddepot\n- Hoe is gewaarborgd dat de 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker terecht komt",null,null,null,null,null,"\n(beton, kunststof, ijzer, aluminium, etc.)\n(< 25m1, 25 - 100m1 of >100m1 en diameter)\n(Waterschap, particulier, Liander, etc.)\n(flora en fauna check)\n(doorstroming van water, electra, etc.)\n(technische levensduur < 10 jaar, 10 tot 30 jaar of > 30 jaar)\n\n(inzicht in afgifte van 'schone' grond)\n\n(inzicht in de afgifte van 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker)"]
[null,"Advies"]
[]
[]
[null,"Methodieken",null,null,null,"Toelichting",null,"Kostenraming per m2*",null,"Kostenraming naar eigen inzicht",null,"Aantal m2**",null,"Totaal","Totaal naar eigen inzicht"]
[null,"Biologische bestrijdingsmiddelen"]
[null,"Afdekken",null,null,null,null,null,2.5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H29*L29)","v":0},{"$f":"SUM(L29*J29)","v":0}]
[null,"Voordat het doek over de planten komt, knip of maai je eerst de planten af. De bovenste tien centimeter grond wordt gefreesd, waarna het doek er overheen gelegd wordt. Bovenop dit doek komt nog een laag schone grond van zo'n 20 cm dik. De wortels onder het doek zullen wel weer uitlopen, maar door gebrek aan licht stopt het fotosyntheseproces. Na verloop van tijd zal de groeikracht in de wortels verloren gaan (Groen Kennisnet, 2019)."]
[null,"Afzetten",null,null,null,null,null,1,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H31*L31)","v":0},{"$f":"SUM(J31*L31)","v":0}]
[null,"Handmatig afzetten van de duizendknoop kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Alleen stomen",null,null,null,null,null,70,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H33*L33)","v":0},{"$f":"SUM(J33*L33)","v":0}]
[null,"Door stoom te injecteren in de grond of in stengels worden duizendknoopstengels en -wortels verzwakt. Er zijn in Nederland verschillende bedrijven die duizendknoophaarden met stoom behandelen en waarbij de duizendknoop in ieder geval verzwakt lijkt te worden en de haarden in omvang lijken te reduceren (Penninkhof & Boosten, 2020)."]
[null,"Begrazen met schapen of geiten",null,null,null,null,null,7,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H35*L35)","v":0},{"$f":"SUM(J35*L35)","v":0}]
[null,"Duizendknoop is eetbaar voor schapen en geiten, met name (Kempische of Schoonebeker) heideschapen verdragen het eten van duizendknoop goed. Bij continue begrazing tijdens het groeiseizoen worden een aantal schapen op een grotere oppervlakte met niet alleen duizendknoop ingerasterd, waardoor ze een gevarieerd voedselaanbod hebben. Schapen hebben voorkeur voor jonge scheuten van duizendknoop (Probos, 2020)."]
[null,"Begrazen met varkens",null,null,null,null,null,2,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H37*L37)","v":0},{"$f":"SUM(J37*L37)","v":0}]
[null,"De varkens eten zowel de stengels en bladeren als de wortels in de ondiepe ondergrond. Wel is het van belang in het kader van de gezondheid van de varkens dat het dieet niet uitsluitend uit duizendknoop bestaat. Ook is het van belang dat de begrazing wordt uitgevoerd met een hoge dichtheid van varkens, zodat de duizendknoop intensief wordt begraasd (Probos, 2020)."]
[null,"Beschaduwen",null,null,null,null,null,4.5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H39*L39)","v":0},{"$f":"SUM(J39*L39)","v":0}]
[null,"Snelgroeiende kruidachtige planten of wilgen inplanten die duizendknoop weg zouden kunnen concurreren. In Frankrijk zijn verschillende onderzoeken uitgevoerd, waaruit blijkt dat hiermee de duizendknoop niet verdwijnt. Wel wordt de dichtheid van duizendknoopplanten lager              (Probos, 2020)."]
[null,"Biobestrijding bladschimmel",null,null,null,null,null,"Onbekend",null,0,null,0,null,null,{"$f":"SUM(J41*L41)","v":0}]
[null,"De schimmel Mycosphaerella polygoni-cuspidati is geassocieerd met duizendknoop en tast de bladeren aan waardoor de plant minder kan fotosynthetiseren en verzwakt. Omdat de schimmel zich niet kan voortplanten, zal het net als een chemisch bestrijdingsmiddel bij herhaling moeten worden toegepast (Probos, 2020). Op dit moment lopen nog onderzoeken naar de methode. Hierdoor is deze nog niet inzetbaar. "]
[null,"Biobestrijding bladvlo",null,null,null,null,null,"Onbekend",null,0,null,0,null,null,{"$f":"SUM(J43*L43)","v":0}]
[null,"De Japanse bladvlo (Aphalara itadori) komt uitsluitend op Aziatische duizendknopen voor (Japanse, Sachalinse en Boheemse duizendknoop). De bladvlo zuigt sap uit de planten, waardoor de planten verzwakken. Ook groeit de duizendknoopplant minder hard en kan de plant zich minder snel uitbreiden (Probos, 2020). Op dit moment lopen nog onderzoeken naar de methode. Hierdoor is deze nog niet inzetbaar. "]
[null,"Bodemmagnetron",null,null,null,null,null,"Onbekend",null,0,null,0,null,null,{"$f":"SUM(J45*L45)","v":0}]
[null,"Al een aantal jaar wordt in de (glas)tuinbouw de techniek magnetron ontsmetten gebruikt om potgrond en substraat te ontsmetten. Bij deze methode wordt de grond verwarmd waardoor organismen in de bodem tot 60 cm diep gedood worden (Probos, 2020). Op dit moment lopen nog onderzoeken naar de methode. Hierdoor is deze nog niet inzetbaar. "]
[null,"Elektrocuteren",null,null,null,null,null,80,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H47*L47)","v":0},{"$f":"SUM(J47*L47)","v":0}]
[null,"Elektriciteit wordt gebruikt om onkruid van binnenuit te koken, van de wortels naar de bovengrondse delen. Er wordt gebruik gemaakt van natuurlijke geleiding in de planten waardoor de elektrische lading zich door de plant verspreidt en de hele plant verhit wordt. Door deze hitte wordt het vocht in de plant verdampt en barsten de plantcellen waardoor de plant dood gaat (Probos, 2020)."]
[null,"Injecteren van stoom/heet water",null,null,null,null,null,75,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H49*L49)","v":0},{"$f":"SUM(J49*L49)","v":0}]
[null,"Door heet water te injecteren in de grond of in stengels worden duizendknoopstengels en wortels verzwakt. Er ontstaan onder meer brandwondjes op de wortels, waardoor de plant vatbaar wordt voor schimmels (Probos, 2020)."]
[null,"Herstel ecosysteem",null,null,null,null,null,10,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H51*L51)","v":0},{"$f":"SUM(J51*L51)","v":0}]
[null,"Het herstellen van de vegetatie na de verwijdering van duizendknoop is essentieel. Wachten op de terugkeer van inheemse soorten lijkt geen goede optie, omdat het de mogelijkheid biedt aan andere invasieve exoten de plek van de duizendknoop in te nemen of voor het terugkeren van de duizendknoop. Het zaaien van grassen wordt gezien als de beste keuze, omdat deze al tijdens de bestrijding kunnen worden ingezet voor het stabiliseren van behandelde terreinen. Grassen verdragen maaien en de meeste herbiciden goed en opkomende scheuten zijn er gemakkelijk tussen te herkennen. Bovendien zijn grassen relatief makkelijk te zaaien en niet erg duur. In een later stadium kunnen eventueel struiken of bomen worden geplant (de Groot & Oldenburger, 2011). \n "]
[null,"Inunderen",null,null,null,null,null,"Onbekend",null,0,null,0,null,null,{"$f":"SUM(J53*L53)","v":0}]
[null,"Gedurende langere periode (> 12 maanden) onder water zetten (van Dijk, 2017). "]
[null,"Kneuzen en vergruizen",null,null,null,null,null,"Onbekend",null,0,null,0,null,null,{"$f":"SUM(J55*L55)","v":0}]
[null,"De wortels worden machinaal gekneusd. Daarna kan de groeihaard worden afgedekt met zwart (landbouw)plastic waaronder het gaat broeien en de wortels wegrotten. Een andere optie is om de grond na kneuzen te zeven. In Frankrijk zijn/worden verschillende onderzoeken met deze methode uitgevoerd (Probos, 2020)."]
[null,"Maaien",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H57*L57)","v":0},{"$f":"SUM(J57*L57)","v":0}]
[null,"Handmatig of machinaal maaien van de duizendknoop. Handmatig maaien kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden, machinaal maaien met een zitmaaier. De kosten betreffen inclusief het schoonmaken van de machine. De frequentie is in het groeiseizoen maandelijks          (Probos, 2020)."]
[null,"Maaien en gecontroleerd afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H59*L59)","v":0},{"$f":"SUM(J59*L59)","v":0}]
[null,"Handmatig of machinaal maaien van de duizendknoop. Handmatig maaien kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden, machinaal maaien met een maai-zuigcombinatie. De kosten betreffen inclusief het schoonmaken van de machine. De frequentie is in het groeiseizoen maandelijks (Probos, 2020)."]
[null,"Ontgraven of wegzuigen, zeven en terugzetten",null,null,null,null,null,"Onbekend",null,0,null,0,null,null,{"$f":"SUM(J61*L61)","v":0}]
[null,"Afgraven van de bodem waarin duizendknoopwortels zitten en ter plekke zeven van de grond. Tot hoe diep de wortels reiken verschilt per groeilocatie. Daarom wordt aanbevolen de locatie in lagen van 10 à 20 cm af te graven van het midden naar de randen toe en pas te stoppen wanneer er geen wortelstokken meer worden aangetroffen. Uit praktijkervaring blijkt dat in veel gevallen afgraven tot ongeveer een meter voldoende is. De grond wordt ter plaatse gezeefd om worteldelen te verwijderen. Vervolgens wordt de grond teruggestort. De gemeente Rheden gebruikte een trommelzeef met een zeeffractie 2 cm (Probos, 2020)."]
[null,"Ontgraven, verhitten en terugbrengen",null,null,null,null,null,"Onbekend",null,0,null,0,null,null,{"$f":"SUM(J63*L63)","v":0}]
[null,"Het verhitten van de grond na het zeven bleek te leiden tot een zeer sterke afname van het aantal levensvatbare wortelstokfragmenten en nieuwe scheuten. Het aantal vitale fragmenten nam af met 99% ten opzichte van de alleen gezeefde grond. Of deze effectiviteit ook in de praktijk gehaald zal worden is sterk afhankelijk van de zorgvuldigheid waarmee een groeiplaats met Japanse duizendknoop wordt ontgraven. Ook is het belangrijk dat er een aanvullend nazorg-plan wordt ontwikkeld voor de situaties waarin een enkel wortelfragment de hittebehandeling toch overleeft (van Dijk, 2020)."]
[null,"Uit- en afgraven en afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H65*L65)","v":0},{"$f":"SUM(J65*L65)","v":0}]
[null,"Afgraven van de bodem waarin duizendknoopwortels zitten en afvoeren naar (erkende) verwerker. Tot hoe diep de wortels reiken verschilt per groeilocatie. Daarom wordt aanbevolen de locatie in lagen van 10 à 20 cm af te graven van het midden naar de randen toe en pas te stoppen wanneer er geen wortelstokken meer worden aangetroffen. Uit praktijkervaring blijkt dat in veel gevallen afgraven tot ongeveer een meter voldoende is (Probos, 2020)."]
[null,"Uittrekken stengels",null,null,null,null,null,35,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H67*L67)","v":0},{"$f":"SUM(J67*L67)","v":0}]
[null,"Handmatig uittrekken van stengels. Bij aanvang zal een duizendknoophaard ongeveer 4 tot 6 maal per groeiseizoen behandeld moeten worden. De jaren erna kan de frequentie afhankelijk van de hergroei omlaag gebracht worden. De effectiviteit kan vergroot worden door met een schop een stuk van de wortel af te steken (tot ongeveer 10 cm diep) (Probos, 2020)."]
[null,"UV straling",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H69*L69)","v":0},{"$f":"SUM(J69*L69)","v":0}]
[null,"UV-straling veroorzaakt schade aan planten doordat onder invloed van de straling radicalen worden gecreëerd, de bladgroenkorrels oxideren of de plantencellen raken beschadigd. De methode wordt (op beperkte schaal) ingezet bij onkruidbestrijding op verhardingen. Wageningen UR heeft onderzoek gedaan naar de effectiviteit van de methode bij onkruidbestrijding op verhardingen. Naar het effect op duizendknoop is geen onderzoek gedaan (Probos, 2020)."]
[null,"Vloeibare stikstof",null,null,null,null,null,180,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H71*L71)","v":0},{"$f":"SUM(J71*L71)","v":0}]
[null,"Door toedienen van vloeibare stikstof op/in de bodem, bevriest deze bodem en de daarin aanwezige duizendknoop. Door de bevriezing ontstaan ijskristallen in de cellen die de cellen kapot prikken. Om de duizendknoopcellen kapot te maken moet de (bodem)temperatuur gedurende meerdere uren onder vriespunt gebracht worden, wat in praktijk moeilijk uitvoerbaar lijkt (Probos, 2020)."]
[null,"Chemisch bestrijdingsmiddelen"]
[null,"Glyfosaatinjectie",null,null,null,null,null,5.5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H74*L74)","v":0},{"$f":"SUM(J74*L74)","v":0}]
[null,"Bij het gebruik van herbiciden in de buurt van water moet extra voorzichtigheid in acht worden genomen. Door chemische middelen zo direct mogelijk op de doelsoort aan te brengen, kan het effect op de overige vegetatie worden verkleind. Het bestrijken van het blad hebben in die zin de voorkeur boven het bespuiten van het blad. Bladbehandeling kan het beste worden uitgevoerd bij droge weersomstandigheden, om wegspoelen van het chemische middel te voorkomen. De werking wordt zo vergroot en de milieueffecten verkleind (de Groot & Oldenburger, 2011). De stengels worden met 2,5 tot 4 ml glyfosaat in 5% oplossing geïnjecteerd, afhankelijk van de dikte van de stengel. Na hergroei zijn de stengels relatief dun. Wanneer injecteren als gevolg daarvan niet meer mogelijk is, kan de hergroei tweemaal per jaar (juni en eind augustus/ begin september) verwijderd worden door middel van uitsteken/uitgraven tot een diepte van 10 cm. Ook kunnen de te dunne stengels voor zijwaarts injecteren afgesneden worden om vervolgens vanaf de bovenkant door het tussenschot te injecteren. De behandeling wordt eenmaal per jaar uitgevoerd, eind juli/ augustus, dan heeft de plant alle energie reeds in de groei en bloei gestoken en krijgt de plant de grootste klap (Probos, 2020)."]
[null,"Glyfosaat bladbehandeling",null,null,null,null,null,3,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H76*L76)","v":0},{"$f":"SUM(J76*L76)","v":0}]
[null,"Bij het gebruik van herbiciden in de buurt van water moet extra voorzichtigheid in acht worden genomen. Door chemische middelen zo direct mogelijk op de doelsoort aan te brengen, kan het effect op de overige vegetatie worden verkleind. Het bestrijken van het blad hebben in die zin de voorkeur boven het bespuiten van het blad. Bladbehandeling kan het beste worden uitgevoerd bij droge weersomstandigheden, om wegspoelen van het chemische middel te voorkomen. De werking wordt zo vergroot en de milieueffecten verkleind (de Groot & Oldenburger, 2011). De bladbehandeling vindt twee keer per groeiseizoen (halverwege juni en augustus) plaats. De stengels worden afgemaaid (handmatig of met een maai-zuigcombinatie) en twee weken later wordt de bladbehandeling uitgevoerd op de planten. Dit dient gedaan te worden met een rugsproeier met regelbare sproeikop, met een 1,5 à 2 % glyfosaatoplossing (Probos, 2020).\n"]
[null,"MCPA bladbehandeling",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H78*L78)","v":0},{"$f":"SUM(J78*L78)","v":0}]
[null,"Bij het gebruik van herbiciden in de buurt van water moet extra voorzichtigheid in acht worden genomen. Door chemische middelen zo direct mogelijk op de doelsoort aan te brengen, kan het effect op de overige vegetatie worden verkleind. Het bestrijken van het blad hebben in die zin de voorkeur boven het bespuiten van het blad. Bladbehandeling kan het beste worden uitgevoerd bij droge weersomstandigheden, om wegspoelen van het chemische middel te voorkomen. De werking wordt zo vergroot en de milieueffecten verkleind. Het bestrijden dient gedaan te worden met een rugsproeier met regelbare sproeikop, met een 1,5 à 2 % MCPA oplossing (de Groot & Oldenburger, 2011).\n"]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,"Totalen",null,null,null,{"$f":"SUM(L78+L76+L74+L71+L69+L67+L65+L63+L61+L59+L57+L55+L53+L51+L49+L47+L45+L43+L41+L39+L37+L35+L33+L31+L29)","v":0},null,{"$f":"SUM(N78+N76+N74+N71+N69+N67+N65+N63+N61+N59+N57+N55+N53+N51+N49+N47+N45+N43+N41+N39+N37+N35+N33+N31+N29)","v":0},{"$f":"O29+O31+O33+O35+O37+O39+O41+O43+O45+O47+O49+O51+O53+O55+O57+O59+O61+O63+O65+O67+O69+O71+O74+O76+O78","v":0}]
[]
[null,"* De eenheidsprijzen zijn gebaseerd op:\n- stichting Probos, gepubliceerd op www.bestrijdingduizendknoop.nl \n   (nadere informatie over effectiviteit, beperkingen en neveneffecten van de beheer- en bestrijdingsmethode, staan op deze website gepubliceerd)  \n- Christel! Bv, gebaseerd op kennis en ervaring in Japanse duizendknoop\n- gemeente Renkum, gebaseerd op het evaluatierapport 'Experiment bestrijding Japanse Duizendknoop met begrazing door Bonte Bentheimer Landvarkens, tweede seizoen.\n\nOp basis van een gemiddelde in frequentie, aanschaf van producten en locatie, geven de eenheidsprijzen een richtlijn. De eenheidsprijzen zijn exclusief stortkosten en bevatten een ruime marge die per methodiek verschilt. Het is essentieel om locatiegericht maatwerk te vormen. \n\n** Door in de cellen hieronder het aantal vierkante meters in te vullen, volgt een totaalprijs. "]

{"sheet":"Civiele constructies Cg","index":30,"n_rows":46,"n_cols":15,"rows_kept":46,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[10,1,10,6],[10,7,10,12],[39,1,39,3],[40,1,40,13],[35,1,35,13],[45,1,45,13],[19,1,19,13],[23,1,23,13],[37,1,37,13],[31,1,31,13],[33,1,33,13],[27,1,27,4],[29,1,29,13],[26,7,26,8],[26,14,26,15],[7,1,7,15],[9,1,9,15],[15,1,15,15],[13,1,13,15],[16,1,16,6],[16,7,16,12]]}
[]
[null,"                     Civiele constructies "]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]
[]
[]
[null,"Schade aan fundamenten"]
[null,"De Canadese guldenroede kan in kieren en openingen van fundamenten groeien. Door zijn ongewenste aanwezigheid kan dit schade aan het fundament of de functie van het fundament aanrichten."]
[null,"Welke elementen vallen onder fundamenten"]
[null,"Betonconstructies / Boombunkers / Bouw- en grondstoffen / Dijken / Gebouwen / Kust en oeverwerken / Staalconstructies / Tram- en spoorwegen / Verankeringen / Overige fundamenten"]
[null,"Checklijst sub-afweging\n- Van welk materiaal of grondstof is het gemaakt                                          \n- Wat is de omvang van het fundament                                                                    \n- Wie is de (mede)eigenaar                                                          \n- Zitten er beschermde plant- en diersoorten                           \n- Wat is de functie\n- Wanneer is het aangelegd en wat is de technische     levensduur\n- Hoe is gewaarborgd dat 'schone' grond wordt afgegeven bij een gronddepot\n- Hoe is gewaarborgd dat de 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker terecht komt",null,null,null,null,null,"\n(hout, beton, kunststof, ijzer, aluminium, gebroken puin etc.)\n(< 25m2, 25 - 100m2 of >100m2)\n(Waterschap, particulier, Geldersch landschap, etc.)\n(flora en fauna check)\n(doorstroming van verkeer, verlichting, recreatie, etc.)\n(technische levensduur < 10 jaar, 10 tot 30 jaar of > 30 jaar)\n\n(inzicht in afgifte van 'schone' grond)\n\n(inzicht in de afgifte van 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker)"]
[]
[null,"Schade aan kunstwerken"]
[null,"De Canadese guldenroede kan in kieren en openingen van kunstwerken groeien. Door zijn ongewenste aanwezigheid kan dit schade aan het fundament of de functie van het fundament aanrichten."]
[null,"Welke elementen vallen onder kunstwerken"]
[null,"Bruggen en ecoducten / Geluidswanden / Krooshek / Kunstobjecten / Straatmeubilair / Stuwen en schuiven / Trappen / Overige kunstwerken"]
[null,"Checklijst sub-afweging\n- Van welk materiaal is het gemaakt                                \n- Wat is de omvang van het fundament                                                                    \n- Wie is de (mede)eigenaar                                                          \n- Zitten er beschermde plant- en diersoorten                           \n- Wat is de functie\n- Wanneer is het aangelegd en wat is de technische     levensduur\n- Hoe is gewaarborgd dat 'schone' grond wordt afgegeven bij een gronddepot\n- Hoe is gewaarborgd dat de 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker terecht komt",null,null,null,null,null,"\n(hout, beton, kunststof, ijzer, aluminium, gebroken puin etc.)\n(< 25m2, 25 - 100m2 of >100m2)\n(Waterschap, particulier, Geldersch landschap, etc.)\n(flora en fauna check)\n(doorstroming van verkeer, verlichting, recreatie, etc.)\n(technische levensduur < 10 jaar, 10 tot 30 jaar of > 30 jaar)\n\n(inzicht in afgifte van 'schone' grond)\n\n(inzicht in de afgifte van 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker)"]
[]
[null,"Schade aan kabels en leidingen"]
[null,"De Canaderse guldenroede geeft nauwelijks schade aan kabels en leidingen."]
[]
[null,"Welke elementen vallen onder kabels en leidingen"]
[null,"Duikers / NUTSvoorzieningen / Riolering / Overige kabels en leidingen"]
[null,"                   Advies"]
[]
[]
[null,"Methodieken",null,null,null,"Toelichting",null,"Kostenraming per m2*",null,"Kostenraming naar eigen inzicht",null,"Aantal m2**",null,"Totaal","Totaal naar eigen inzicht"]
[null,"Biologische bestrijdingsmiddelen"]
[null,"Afdekken",null,null,null,null,null,2.5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H29*L29)","v":0},{"$f":"SUM(L29*J29)","v":0}]
[null,"Voordat je het doek over de planten legt, knip of maai je eerst de planten af. De bovenste tien centimeter grond wordt gefreesd, waarna het doek er overheen gelegd wordt. Bovenop dit doek komt nog een laag schone grond van zo'n 20 cm dik. De wortels onder het doek zullen wel weer uitlopen, maar door gebrek aan licht stopt het fotosyntheseproces. Na verloop van tijd zal de groeikracht in de wortels verloren gaan. Uit het artikel blijkt dat de wortels pas na twee jaar bruin en zacht worden. Die wortels zullen op den duur afgebroken worden (Groen Kennisnet, 2019)."]
[null,"Maaien",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H31*L31)","v":0},{"$f":"SUM(L31*J31)","v":0}]
[null,"Handmatig of machinaal maaien van de Canadese guldenroede. Handmatig maaien kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden, machinaal maaien met een zitmaaier (Probos, 2020)."]
[null,"Maaien en gecontroleerd afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H33*L33)","v":0},{"$f":"SUM(L33*J33)","v":0}]
[null,"Handmatig of machinaal maaien van de Canadese guldenroede. Handmatig maaien kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden, machinaal maaien met een maai-zuigcombinatie (Probos, 2020)."]
[null,"Uit- en afgraven en afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H35*L35)","v":0},{"$f":"SUM(L35*J35)","v":0}]
[null,"Afgraven van de bodem waarin wortels zitten en afvoeren naar (erkende) verwerker. Aanbevolen wordt om de locatie uit te graven van 10 à 20 cm diep. Pas stoppen wanneer er geen wortelstokken meer worden aangetroffen (Probos, 2020). "]
[null,"Uittrekken stengels",null,null,null,null,null,35,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H37*L37)","v":0},{"$f":"SUM(L37*J37)","v":0}]
[null,"Handmatig uittrekken van stengels. Bij aanvang zal een Canadese guldenroede ongeveer 4 tot 6 maal per groeiseizoen behandeld moeten worden. De jaren erna kan de frequentie afhankelijk van de hergroei omlaag gebracht worden. De effectiviteit kan vergroot worden door met een schop een stuk van de wortel af te steken (tot ongeveer 10 cm diep) (Probos, 2020)."]
[null,"Chemisch bestrijdingsmiddelen"]
[null,"MCPA bladbehandeling",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H40*L40)","v":0},{"$f":"SUM(L40*J40)","v":0}]
[null,"Bij het gebruik van herbiciden in de buurt van water moet extra voorzichtigheid in acht worden genomen. Ook verdient het aanbeveling om bij gebruik nabij open water producten te gebruiken die minder schadelijke effecten hebben op het aquatische leven. Door chemische middelen zo direct mogelijk op de doelsoort aan te brengen, kan het effect op de overige vegetatie worden verkleind. Het bestrijken van het blad hebben in die zin de voorkeur boven het bespuiten van het blad. Bladbehandeling kan het beste worden uitgevoerd bij droge weersomstandigheden, om wegspoelen van het chemische middel te voorkomen. De werking wordt zo vergroot en de milieueffecten verkleind. Het bestrijden dient gedaan te worden met een rugsproeier met regelbare sproeikop, met een 1,5 à 2 % MCPA oplossing (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,"Totalen",null,null,null,{"$f":"L29+L31+L33+L35+L37+L40","v":0},null,{"$f":"N29+N31+N33+N35+N37+N40","v":0},{"$f":"O29+O31+O33+O35+O37+O40","v":0}]
[]
[]
[null,"* De eenheidsprijzen zijn gebaseerd op:\n- stichting Probos, gepubliceerd op www.bestrijdingduizendknoop.nl\n- Christel! Bv, gebaseerd op kennis en ervaring in Japanse duizendknoop\n- gemeente Renkum, gebaseerd op het evaluatierapport 'Experiment bestrijding Japanse Duizendknoop met begrazing door Bonte Bentheimer Landvarkens, tweede seizoen.\n\nOp basis van een gemiddelde in frequentie, aanschaf van producten en locatie, geven de eenheidsprijzen een richtlijn. De eenheidsprijzen zijn exclusief stortkosten en bevatten een ruime marge die per methodiek verschilt. Het is essentieel om locatiegericht maatwerk te vormen. \n\n** Door in de cellen hieronder het aantal vierkante meters in te vullen, volgt een totaalprijs. "]

{"sheet":"Civiele constructies lg","index":31,"n_rows":45,"n_cols":15,"rows_kept":45,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[15,1,15,12],[16,1,16,6],[16,7,16,12],[37,1,37,13],[39,1,39,3],[27,1,27,4],[29,1,29,13],[31,1,31,13],[33,1,33,13],[35,1,35,13],[23,1,23,13],[1,1,2,13],[7,1,7,13],[13,1,13,13],[9,1,9,12],[10,1,10,6],[10,7,10,12],[44,1,44,13],[19,1,19,13],[40,1,40,13],[26,7,26,8],[26,14,26,15]]}
[]
[null,"                   Civiele constructies "]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]
[]
[]
[null,"Schade aan fundamenten"]
[null,"De late guldenroede kan in kieren en openingen van fundamenten groeien. Door zijn ongewenste aanwezigheid kan dit schade aan het fundament of de functie van het fundament aanrichten."]
[null,"Welke elementen vallen onder fundamenten"]
[null,"Betonconstructies / Boombunkers / Bouw- en grondstoffen / Dijken / Gebouwen / Kust en oeverwerken / Staalconstructies / Tram- en spoorwegen / Verankeringen / Overige fundamenten"]
[null,"Checklijst sub-afweging\n- Van welk materiaal of grondstof is het gemaakt                                          \n- Wat is de omvang van het fundament                                                                    \n- Wie is de (mede)eigenaar                                                          \n- Zitten er beschermde plant- en diersoorten                           \n- Wat is de functie\n- Wanneer is het aangelegd en wat is de technische     levensduur\n- Hoe is gewaarborgd dat 'schone' grond wordt afgegeven bij een gronddepot\n- Hoe is gewaarborgd dat de 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker terecht komt",null,null,null,null,null,"\n(hout, beton, kunststof, ijzer, aluminium, gebroken puin etc.)\n(< 25m2, 25 - 100m2 of >100m2)\n(Waterschap, particulier, Geldersch landschap, etc.)\n(flora en fauna check)\n(doorstroming van verkeer, verlichting, recreatie, etc.)\n(technische levensduur < 10 jaar, 10 tot 30 jaar of > 30 jaar)\n\n(inzicht in afgifte van 'schone' grond)\n\n(inzicht in de afgifte van 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker)"]
[]
[null,"Schade aan kunstwerken"]
[null,"De guldenroede kan in kieren en openingen van kunstwerken groeien. Door zijn ongewenste aanwezigheid kan dit schade aan het kunstwerk of de functie van het kunstwerk aanrichten."]
[null,"Welke elementen vallen onder kunstwerken"]
[null,"Bruggen en ecoducten / Geluidswanden / Krooshek / Kunstobjecten / Straatmeubilair / Stuwen en schuiven / Trappen / Overige kunstwerken"]
[null,"Checklijst sub-afweging\n- Van welk materiaal is het gemaakt                                \n- Wat is de omvang van het fundament                                                                    \n- Wie is de (mede)eigenaar                                                          \n- Zitten er beschermde plant- en diersoorten                           \n- Wat is de functie\n- Wanneer is het aangelegd en wat is de technische     levensduur\n- Hoe is gewaarborgd dat 'schone' grond wordt afgegeven bij een gronddepot\n- Hoe is gewaarborgd dat de 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker terecht komt",null,null,null,null,null,"\n(hout, beton, kunststof, ijzer, aluminium, gebroken puin etc.)\n(< 25m2, 25 - 100m2 of >100m2)\n(Waterschap, particulier, Geldersch landschap, etc.)\n(flora en fauna check)\n(doorstroming van verkeer, verlichting, recreatie, etc.)\n(technische levensduur < 10 jaar, 10 tot 30 jaar of > 30 jaar)\n\n(inzicht in afgifte van 'schone' grond)\n\n(inzicht in de afgifte van 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker)"]
[]
[null,"Schade aan kabels en leidingen"]
[null,"De late guldenroede geeft nauwelijks schade aan kabels en leidingen."]
[]
[null,"Welke elementen vallen onder kabels en leidingen"]
[null,"Duikers / NUTSvoorzieningen / Riolering / Overige kabels en leidingen"]
[null,"                   Advies"]
[]
[]
[null,"Methodieken",null,null,null,"Toelichting",null,"Kostenraming per m2*",null,"Kostenraming naar eigen inzicht",null,"Aantal m2**",null,"Totaal","Totaal naar eigen inzicht"]
[null,"Biologische bestrijdingsmiddelen"]
[null,"Afdekken",null,null,null,null,null,2.5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H29*L29)","v":0},{"$f":"SUM(L29*J29)","v":0}]
[null,"Voordat je het doek over de planten legt, knip of maai je eerst de planten af. De bovenste tien centimeter grond wordt gefreesd, waarna het doek er overheen gelegd wordt. Bovenop dit doek komt nog een laag schone grond van zo'n 20 cm dik. De wortels onder het doek zullen wel weer uitlopen, maar door gebrek aan licht stopt het fotosyntheseproces. Na verloop van tijd zal de groeikracht in de wortels verloren gaan. Uit het artikel blijkt dat de wortels pas na twee jaar bruin en zacht worden. Die wortels zullen op den duur afgebroken worden (Groen Kennisnet, 2019)."]
[null,"Maaien",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H31*L31)","v":0},{"$f":"SUM(L31*J31)","v":0}]
[null,"Handmatig of machinaal maaien van de late guldenroede. Handmatig maaien kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden, machinaal maaien met een zitmaaier (Probos, 2020)."]
[null,"Maaien en gecontroleerd afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H33*L33)","v":0},{"$f":"SUM(L33*J33)","v":0}]
[null,"Handmatig of machinaal maaien van de late guldenroede. Handmatig maaien kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden, machinaal maaien met een maai-zuigcombinatie (Probos, 2020)."]
[null,"Uit- en afgraven en afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H35*L35)","v":0},{"$f":"SUM(L35*J35)","v":0}]
[null,"Afgraven van de bodem waarin wortels zitten en afvoeren naar (erkende) verwerker. Aanbevolen wordt om de locatie uit te graven van 10 à 20 cm diep. Pas stoppen wanneer er geen wortelstokken meer worden aangetroffen (Probos, 2020)."]
[null,"Uittrekken stengels",null,null,null,null,null,35,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H37*L37)","v":0},{"$f":"SUM(L37*J37)","v":0}]
[null,"Handmatig uittrekken van stengels. Bij aanvang zal een late guldenroede ongeveer 4 tot 6 maal per groeiseizoen behandeld moeten worden. De jaren erna kan de frequentie afhankelijk van de hergroei omlaag gebracht worden. De effectiviteit kan vergroot worden door met een schop een stuk van de wortel af te steken (tot ongeveer 10 cm diep) (Probos, 2020)."]
[null,"Chemisch bestrijdingsmiddelen"]
[null,"MCPA bladbehandeling",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H40*L40)","v":0},{"$f":"SUM(L40*J40)","v":0}]
[null,"Bij het gebruik van herbiciden in de buurt van water moet extra voorzichtigheid in acht worden genomen. Ook verdient het aanbeveling om bij gebruik nabij open water producten te gebruiken die minder schadelijke effecten hebben op het aquatische leven. Door chemische middelen zo direct mogelijk op de doelsoort aan te brengen, kan het effect op de overige vegetatie worden verkleind. Het bestrijken van het blad hebben in die zin de voorkeur boven het bespuiten van het blad. Bladbehandeling kan het beste worden uitgevoerd bij droge weersomstandigheden, om wegspoelen van het chemische middel te voorkomen. De werking wordt zo vergroot en de milieueffecten verkleind. Het bestrijden dient gedaan te worden met een rugsproeier met regelbare sproeikop, met een 1,5 à 2 % MCPA oplossing (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,"Totalen",null,null,null,{"$f":"L29+L31+L33+L35+L37+L40","v":0},null,{"$f":"N29+N31+N33+N35+N37+N40","v":0},{"$f":"O29+O31+O33+O35+O37+O40","v":0}]
[]
[null,"* De eenheidsprijzen zijn gebaseerd op:\n- stichting Probos, gepubliceerd op www.bestrijdingduizendknoop.nl\n- Christel! Bv, gebaseerd op kennis en ervaring in Japanse duizendknoop\n- gemeente Renkum, gebaseerd op het evaluatierapport 'Experiment bestrijding Japanse Duizendknoop met begrazing door Bonte Bentheimer Landvarkens, tweede seizoen.\n\nOp basis van een gemiddelde in frequentie, aanschaf van producten en locatie, geven de eenheidsprijzen een richtlijn. De eenheidsprijzen zijn exclusief stortkosten en bevatten een ruime marge die per methodiek verschilt. Het is essentieel om locatiegericht maatwerk te vormen. \n\n** Door in de cellen hieronder het aantal vierkante meters in te vullen, volgt een totaalprijs. "]

{"sheet":"Civiele constructies rznbklw","index":32,"n_rows":53,"n_cols":15,"rows_kept":53,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[46,1,46,13],[47,1,47,3],[48,1,48,13],[19,1,19,13],[26,7,26,8],[1,1,2,13],[7,1,7,13],[13,1,13,13],[16,1,16,13],[9,1,9,12],[10,1,10,6],[10,7,10,12],[26,14,26,15],[52,1,52,13],[23,1,23,13],[27,1,27,4],[31,1,31,13],[29,1,29,13],[33,1,33,12],[30,1,30,3],[32,1,32,2],[39,1,39,13],[41,1,41,13],[43,1,43,3],[35,1,35,13],[37,1,37,13],[44,1,44,13],[45,1,45,3]]}
[]
[null,"                  Civiele constructies "]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]
[]
[]
[null,"Schade aan fundamenten"]
[null,"Er kan erosie optreden wanneer op een helling (dijken, talud) een dichte vegetatie van reuzenberenklauw in de winter afsterft, omdat er dan geen vegetatie meer is om de grond vast te houden. Daardoor kan de waterregulering worden verstoord (Leewis et al., 2019)."]
[null,"Welke elementen vallen onder fundamenten"]
[null,"Betonconstructies / Boombunkers / Bouw- en grondstoffen / Dijken / Gebouwen / Kust en oeverwerken / Staalconstructies / Tram- en spoorwegen / Verankeringen / Overige fundamenten"]
[null,"Checklijst sub-afweging\n- Van welk materiaal of grondstof is het gemaakt                                          \n- Wat is de omvang van het fundament                                                                    \n- Wie is de (mede)eigenaar                                                          \n- Zitten er beschermde plant- en diersoorten                           \n- Wat is de functie\n- Wanneer is het aangelegd en wat is de technische     levensduur\n- Hoe is gewaarborgd dat 'schone' grond wordt afgegeven bij een gronddepot\n- Hoe is gewaarborgd dat de 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker terecht komt",null,null,null,null,null,"\n(hout, beton, kunststof, ijzer, aluminium, gebroken puin etc.)\n(< 25m2, 25 - 100m2 of >100m2)\n(Waterschap, particulier, Geldersch landschap, etc.)\n(flora en fauna check)\n(doorstroming van verkeer, verlichting, recreatie, etc.)\n(technische levensduur < 10 jaar, 10 tot 30 jaar of > 30 jaar)\n\n(inzicht in afgifte van 'schone' grond)\n\n(inzicht in de afgifte van 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker)"]
[]
[null,"Schade aan kunstwerken"]
[null,"De reuzenberenklauw geeft nauwelijks schade aan kunstwerken."]
[]
[null,"Welke elementen vallen onder kunstwerken"]
[null,"Bruggen en ecoducten / Geluidswanden / Krooshek / Kunstobjecten / Straatmeubilair / Stuwen en schuiven / Trappen / Overige kunstwerken"]
[]
[null,"Schade aan kabels en leidingen"]
[null,"De reuzenberenklauw geeft nauwelijks schade aan kabels en leidingen."]
[]
[null,"Welke elementen vallen onder kabels en leidingen"]
[null,"Duikers / NUTSvoorzieningen / Riolering / Overige kabels en leidingen"]
[null,"                   Advies"]
[]
[]
[null,"Methodieken",null,null,null,"Toelichting",null,"Kostenraming per m2*",null,"Kostenraming naar eigen inzicht",null,"Aantal m2**",null,"Totaal","Totaal naar eigen inzicht"]
[null,"Biologische bestrijdingsmiddelen"]
[null,"Begrazen met schapen of geiten",null,null,null,null,null,7,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H29*L29)","v":0},{"$f":"SUM(L29*J29)","v":0}]
[null,"Intensieve begrazing is een veel gebruikte en bewezen efficiënte methode voor grote populaties reuzenberenklauw. Vooral schapen en geiten zijn hiervoor geschikt. Ze prefereren reuzenberenklauw boven grassen en zeggesoorten vanwege het hoge eiwitgehalte. Er bestaat voor dieren een risico dat ze teveel reuzenberenklauw eten en zichzelf daardoor “vergiftigen”. (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Herstel ecosysteem",null,null,null,null,null,10,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H31*L31)","v":0},{"$f":"SUM(L31*J31)","v":0}]
[null,"Een actief herstel van de vegetatie na de bestrijding van een kolonie reuzenberenklauw is noodzakelijk. Als de bodem na bestrijding onbedekt wordt gelaten is de kans zeer groot dat reuzenberenklauw of een andere invasieve exoot zich hier (opnieuw) vestigt. Een actief herstel betekent het inzaaien van deze terreindelen met een selectie van plantensoorten die op deze plek van nature voorkomt. Bij voorkeur wordt hiervoor zaad uit de directe omgeving verzameld, zodat de kans groot is dat het zaad van autochtone herkomst is (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Inunderen",null,null,null,null,null,"Onbekend",null,0,null,0,null,null,{"$f":"SUM(L33*J33)","v":0}]
[null,"De zaden van reuzenberenklauw zijn niet bestand tegen langdurige periodes van inundatie. Wanneer een groeiplaats voor een langere periode in de winter onder water staat zullen de zaden gaan rotten en afsterven. De (meerjarige) planten zijn daarentegen niet gevoelig voor tijdelijke overstroming. Daar waar mogelijk lijkt het in de winterperiode periodiek onder water zetten van terreinen in het groeiseizoen een goede bestrijdingsmethode om de intensiteit van de bestrijding in volgende\njaren te verminderen. Er is dan veel minder zaad van reuzenberenklauw in de zaadbank meer aanwezig, waardoor er minder planten hoeven te worden verwijderd. Als individuele bestrijdingsmethode lijkt inundatie echter niet geschikt (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Maaien",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H35*L35)","v":0},{"$f":"SUM(L35*J35)","v":0}]
[null,"Handmatig of machinaal maaien van de reuzenberenklauw. Handmatig maaien kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden, machinaal maaien met een zitmaaier. Het maaien moet minstens vijf keer per groeiseizoen herhaald worden.  Deze frequentie is nodig om te voorkomen dat de plant weer ondergrondse reserves aan kan leggen en omdat na het maaien een deel van de planten in staat is om snel en op lage hoogte tot bloei te komen. Omdat de zaden tot 7 jaar kiemkrachtig blijven, is de bestrijding een kwestie van lange adem (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Maaien en gecontroleerd afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H37*L37)","v":0},{"$f":"SUM(L37*J37)","v":0}]
[null,"Handmatig of machinaal maaien van de reuzenberenklauw. Handmatig maaien kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden, machinaal maaien met een maai-zuigcombinatie. Het maaien moet minstens vijf keer per groeiseizoen herhaald worden.  Deze frequentie is nodig om te voorkomen dat de plant weer ondergrondse reserves aan kan leggen en omdat na het maaien een deel van de planten in staat is om snel en op lage hoogte tot bloei te komen. Omdat de zaden tot 7 jaar kiemkrachtig blijven, is de bestrijding een kwestie van lange adem (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Uit- en afgraven en afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H39*L39)","v":0},{"$f":"SUM(L39*J39)","v":0}]
[null,"Afgraven van de bodem waarin wortels zitten en afvoeren naar (erkende) verwerker. Aanbevolen wordt om de locatie uit te graven  in het vroege voorjaar op enige diepte (ten minste 15 cm). Herhaal dit enventueel in de zomer (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Uittrekken stengels",null,null,null,null,null,35,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H41*L41)","v":0},{"$f":"SUM(L41*J41)","v":0}]
[null,"Uittrekken en/of uitsteken op 15 cm diepte, waarbij de plant net onder de wortelhals (het groeipunt) wordt afgesneden, de plant volledig afsterft. Deze maatregel kan het beste in het vroege voorjaar worden uitgevoerd met een herhaling in de zomer. Soms kan het zijn dat de basis van de plant als gevolg van grondverplaatsing dieper ligt. In dat geval zal de wortel soms tot 25 centimeter diepte moeten worden afgesneden. De uitgestoken delen van de plant worden uit de grond getrokken en kunnen bij snel drogend weer met de wortelhals omgekeerd in het veld worden achtergelaten. Echter, als de plant al bloeit moet in elk geval het bovenste deel worden afgevoerd om te voorkomen dat narijpend zaad voor nieuwe individuen zorgt (de Groot & Oldenburger, 2011). Draag beschermende kleding bij het toepassen van deze methode."]
[null,"Chemisch bestrijdingsmiddelen"]
[null,"Glyfosaatinjectie",null,null,null,null,null,5.5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H44*L44)","v":0},{"$f":"SUM(L44*J44)","v":0}]
[null,"Talrijke proeven hebben aangetoond dat reuzenberenklauw gevoelig is voor herbiciden met de chemische stoffen glyfosaat. Eén behandeling in het voorjaar resulteerde in bijna 100% sterfte in enkele experimente. De dosis glyfosaat die wordt aanbevolen door fabrikanten geeft gewoonlijk voldoende resultaat. Het vergroten van de dosis is van weinig nut en kan er bovendien voor zorgen dat de natuurlijke vegetatie zich langzamer hersteld. Glyfosaat kan het beste vroeg in het groeiseizoen worden aangebracht, wanneer de planten een hoogte van 20 tot 50 cm hebben bereikt en de bladeren zich hebben ontwikkeld. Er wordt dan voorkomen dat de planten kunnen gaan bloeien en ze zijn nog redelijk eenvoudig te bereiken voor terreinmedewerkers. Uit onderzoek in Ierland is echter gebleken dat jonge zaailingen (< 15 cm) minder vatbaar zijn voor middelen als glyfosaat. Het lijkt dus raadzaam niet te vroeg met chemische behandeling te beginnen. Het effect is ook gering als te laat wordt begonnen (juni-juli), doordat op dat moment grote planten de kleinere “beschermen” en de planten daardoor moeilijker te bereiken zijn voor de terreinmedewerkers. (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Glyfosaat bladbehandeling",null,null,null,null,null,3,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H46*L46)","v":0},{"$f":"SUM(L46*J46)","v":0}]
[null,"Talrijke proeven hebben aangetoond dat reuzenberenklauw gevoelig is voor herbiciden met de chemische stoffen glyfosaat. Eén behandeling in het voorjaar resulteerde in bijna 100% sterfte in enkele experimente. De dosis glyfosaat die wordt aanbevolen door fabrikanten geeft gewoonlijk voldoende resultaat. Het vergroten van de dosis is van weinig nut en kan er bovendien voor zorgen dat de natuurlijke vegetatie zich langzamer hersteld. Glyfosaat kan het beste vroeg in het groeiseizoen worden aangebracht, wanneer de planten een hoogte van 20 tot 50 cm hebben bereikt en de bladeren zich hebben ontwikkeld. Er wordt dan voorkomen dat de planten kunnen gaan bloeien en ze zijn nog redelijk eenvoudig te bereiken voor terreinmedewerkers. Uit onderzoek in Ierland is echter gebleken dat jonge zaailingen (< 15 cm) minder vatbaar zijn voor middelen als glyfosaat. Het lijkt dus raadzaam niet te vroeg met chemische behandeling te beginnen. Het effect is ook gering als te laat wordt begonnen (juni-juli), doordat op dat moment grote planten de kleinere “beschermen” en de planten daardoor moeilijker te bereiken zijn voor de terreinmedewerkers. (de Groot & Oldenburger, 2011).\n"]
[null,"MCPA bladbehandeling",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H48*L48)","v":0},{"$f":"SUM(L48*J48)","v":0}]
[null,"Bij het gebruik van herbiciden in de buurt van water moet extra voorzichtigheid in acht worden genomen. Ook verdient het aanbeveling om bij gebruik nabij open water producten te gebruiken die minder schadelijke effecten hebben op het aquatische leven. Door chemische middelen zo direct mogelijk op de doelsoort aan te brengen, kan het effect op de overige vegetatie worden verkleind. Het bestrijken van het blad hebben in die zin de voorkeur boven het bespuiten van het blad. Bladbehandeling kan het beste worden uitgevoerd bij droge weersomstandigheden, om wegspoelen van het chemische middel te voorkomen. De werking wordt zo vergroot en de milieueffecten verkleind. Het bestrijden dient gedaan te worden met een rugsproeier met regelbare sproeikop, met een 1,5 à 2 % MCPA oplossing (de Groot & Oldenburger, 2011)"]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,"Totalen",null,null,null,{"$f":"L29+L31+L35+L37+L39+L41+L44+L46+L48","v":0},null,{"$f":"N29+N31+N35+N37+N39+N41+N44+N46+N48","v":0},{"$f":"O29+O31+O33+O35+O37+O39+O41+O44+O46+O48","v":0}]
[]
[null,"* De eenheidsprijzen zijn gebaseerd op:\n- stichting Probos, gepubliceerd op www.bestrijdingduizendknoop.nl \n- Christel! Bv, gebaseerd op kennis en ervaring in Japanse duizendknoop\n- gemeente Renkum, gebaseerd op het evaluatierapport 'Experiment bestrijding Japanse Duizendknoop met begrazing door Bonte Bentheimer Landvarkens, tweede seizoen.\n\nOp basis van een gemiddelde in frequentie, aanschaf van producten en locatie, geven de eenheidsprijzen een richtlijn. De eenheidsprijzen zijn exclusief stortkosten en bevatten een ruime marge die per methodiek verschilt. Het is essentieel om locatiegericht maatwerk te vormen. \n\n** Door in de cellen hieronder het aantal vierkante meters in te vullen, volgt een totaalprijs. "]

{"sheet":"Civiele constructies rznblsmn","index":33,"n_rows":43,"n_cols":15,"rows_kept":43,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[23,1,23,13],[26,7,26,8],[19,1,19,13],[1,1,2,13],[7,1,7,13],[13,1,13,13],[16,1,16,13],[9,1,9,13],[10,1,10,6],[10,7,10,13],[26,14,26,15],[42,1,42,13],[37,1,37,3],[38,1,38,13],[33,1,33,13],[35,1,35,13],[29,1,29,13],[31,1,31,13],[27,1,27,4]]}
[]
[null,"                  Civiele constructies "]
[]
[null,"Sub-afwegingen"]
[]
[]
[null,"Schade aan fundamenten"]
[null,"Als een oever slechts begroeid is met reuzenbalsemien blijft na het afsterven in de winter een kale oever over. Hierdoor is de kans op erosie groter dan als een oever met bijvoorbeeld gras was begroeid. Het afgekalfde sediment komt in de rivieren en beekjes\ndie vervolgens moeten worden uitgebaggerd om overstromingsgevaar te voorkomen (Leewis et al., 2020).\n"]
[null,"Welke elementen vallen onder fundamenten"]
[null,"Betonconstructies / Boombunkers / Bouw- en grondstoffen / Dijken / Gebouwen / Kust en oeverwerken / Staalconstructies / Tram- en spoorwegen / Verankeringen / Overige fundamenten"]
[null,"Checklijst sub-afweging\n- Van welk materiaal of grondstof is het gemaakt                                          \n- Wat is de omvang van het fundament                                                                    \n- Wie is de (mede)eigenaar                                                          \n- Zitten er beschermde plant- en diersoorten                           \n- Wat is de functie\n- Wanneer is het aangelegd en wat is de technische     levensduur\n- Hoe is gewaarborgd dat 'schone' grond wordt afgegeven bij een gronddepot\n- Hoe is gewaarborgd dat de 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker terecht komt",null,null,null,null,null,"\n(hout, beton, kunststof, ijzer, aluminium, gebroken puin etc.)\n(< 25m2, 25 - 100m2 of >100m2)\n(Waterschap, particulier, Geldersch landschap, etc.)\n(flora en fauna check)\n(doorstroming van verkeer, verlichting, recreatie, etc.)\n(technische levensduur < 10 jaar, 10 tot 30 jaar of > 30 jaar)\n\n(inzicht in afgifte van 'schone' grond)\n\n(inzicht in de afgifte van 'verontreinigde' grond bij een erkende verwerker)"]
[]
[null,"Schade aan kunstwerken"]
[null,"De reuzenbalsemien geeft nauwelijks schade aan kunstwerken."]
[]
[null,"Welke elementen vallen onder kunstwerken"]
[null,"Bruggen en ecoducten / Geluidswanden / Krooshek / Kunstobjecten / Straatmeubilair / Stuwen en schuiven / Trappen / Overige kunstwerken"]
[]
[null,"Schade aan kabels en leidingen"]
[null,"De reuzenbalsemien geeft nauwelijks schade aan kabels en leidingen."]
[]
[null,"Welke elementen vallen onder kabels en leidingen"]
[null,"Duikers / NUTSvoorzieningen / Riolering / Overige kabels en leidingen"]
[null,"                   Advies"]
[]
[]
[null,"Methodieken",null,null,null,"Toelichting",null,"Kostenraming per m2*",null,"Kostenraming naar eigen inzicht",null,"Aantal m2**",null,"Totaal","Totaal naar eigen inzicht"]
[null,"Biologische bestrijdingsmiddelen"]
[null,"Maaien",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H29*L29)","v":0},{"$f":"SUM(L29*J29)","v":0}]
[null,"Machinaal maaien is een zeer effectieve methode voor de bestrijding van reuzenbalsemien mits het regelmatig wordt gedaan, in de juiste periode gebeurt (voor de bloei) en er voldoende controles gedurende de rest van het groeiseizoen plaatsvinden. Zo wordt voorkomen dat de planten in bloei komen en zaad kunnen zetten. Reuzenbalsemien die te hoog is afgesneden, beschadigd of platgedrukt, kan gemakkelijk opnieuw uitgroeien. De vegetatie moet daarom zeer kort bij de grond worden afgemaaid. Idealiter gebeurt dit bij droog weer, zodat de afgemaaide planten snel uitdrogen en niet opnieuw kunnen wortelen.De afgemaaide planten kunnen dan in het veld worden achtergelaten. Bij voorkeur wordt gewacht met maaien tot net voor de zaadzetting, om de kans op noodbloei zo klein mogelijk te maken (de Groot & Oldenburger, 2011). "]
[null,"Maaien en gecontroleerd afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H31*L31)","v":0},{"$f":"SUM(L31*J31)","v":0}]
[null,"Machinaal maaien en gecontroleerd afvoeren is een zeer effectieve methode voor de bestrijding van reuzenbalsemien mits het regelmatig wordt gedaan, in de juiste periode gebeurt (voor de bloei) en er voldoende controles gedurende de rest van het groeiseizoen plaatsvinden. Zo wordt voorkomen dat de planten in bloei komen en zaad kunnen zetten. Reuzenbalsemien\ndie te hoog is afgesneden, beschadigd of platgedrukt, kan gemakkelijk opnieuw uitgroeien. De vegetatie moet daarom zeer kort bij de grond worden afgemaaid. Idealiter gebeurt dit bij droog weer, zodat de afgemaaide planten snel uitdrogen en niet opnieuw kunnen wortelen. Bij vochtige omstandigheden kunnen de plantenresten het beste worden afgevoerd. Bij voorkeur wordt\ngewacht met maaien tot net voor de zaadzetting, om de kans op noodbloei zo klein mogelijk te maken (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Uit- en afgraven en afvoeren",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H33*L33)","v":0},{"$f":"SUM(L33*J33)","v":0}]
[null,"Afgraven van de bodem waarin wortels zitten en afvoeren naar (erkende) verwerker. Tot hoe diep de wortels reiken verschilt per groeilocatie. Daarom wordt aanbevolen de locatie in lagen af te graven van het midden naar de randen toe en pas te stoppen wanneer er geen wortelstokken meer worden aangetroffen (Probos, 2020). "]
[null,"Uittrekken stengels",null,null,null,null,null,35,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H35*L35)","v":0},{"$f":"SUM(L35*J35)","v":0}]
[null,"Uittrekken is een zeer effectieve methode voor de bestrijding van reuzenbalsemien mits het regelmatig wordt gedaan, in de juiste periode gebeurt (voor de bloei) en er voldoende controles gedurende de rest van het groeiseizoen plaatsvinden. Zo wordt voorkomen dat de planten in bloei komen en zaad kunnen zetten. Reuzenbalsemien is redelijk eenvoudig met de hand uit te trekken, doordat het wortelstelsel oppervlakkig en beperkt van omvang is. Het is niet noodzakelijk om het gehele\nwortelstelsel te verwijderen, het belangrijkst zijn de wortels dicht bij de stengel (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[null,"Chemisch bestrijdingsmiddelen"]
[null,"MCPA bladbehandeling",null,null,null,null,null,5,null,0,null,0,null,{"$f":"SUM(H38*L38)","v":0},{"$f":"SUM(L38*J38)","v":0}]
[null,"Bij het gebruik van herbiciden in de buurt van water moet extra voorzichtigheid in acht worden genomen. Ook verdient het aanbeveling om bij gebruik nabij open water producten te gebruiken die minder schadelijke effecten hebben op het aquatische leven. Door chemische middelen zo direct mogelijk op de doelsoort aan te brengen, kan het effect op de overige vegetatie worden verkleind. Het bestrijken van het blad hebben in die zin de voorkeur boven het bespuiten van het blad. Bladbehandeling kan het beste worden uitgevoerd bij droge weersomstandigheden, om wegspoelen van het chemische middel te voorkomen. De werking wordt zo vergroot en de milieueffecten verkleind. Het bestrijden dient gedaan te worden met een rugsproeier met regelbare sproeikop, met een 1,5 à 2 % MCPA oplossing (de Groot & Oldenburger, 2011)."]
[]
[null,null,null,null,null,null,null,"Totalen",null,null,null,{"$f":"L29+L31+L33+L35+L38","v":0},null,{"$f":"N29+N31+N33+N35+N38","v":0},{"$f":"O29+O31+O33+O35+O38","v":0}]
[]
[null,"* De eenheidsprijzen zijn gebaseerd op:\n- stichting Probos, gepubliceerd op www.bestrijdingduizendknoop.nl\n- Christel! Bv, gebaseerd op kennis en ervaring in Japanse duizendknoop\n- gemeente Renkum, gebaseerd op het evaluatierapport 'Experiment bestrijding Japanse Duizendknoop met begrazing door Bonte Bentheimer Landvarkens, tweede seizoen.\n\nOp basis van een gemiddelde in frequentie, aanschaf van producten en locatie, geven de eenheidsprijzen een richtlijn. De eenheidsprijzen zijn exclusief stortkosten en bevatten een ruime marge die per methodiek verschilt. Het is essentieel om locatiegericht maatwerk te vormen. \n\n** Door in de cellen hieronder het aantal vierkante meters in te vullen, volgt een totaalprijs. \n\n"]

{"sheet":"Stappenschema ADK","index":34,"n_rows":2,"n_cols":2,"rows_kept":2,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13]]}
[]
[null,"Hieronder is het stroomschema weergegeven van het stappenplan:"]

{"sheet":"Stappenschema Cg","index":35,"n_rows":2,"n_cols":2,"rows_kept":2,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13]]}
[]
[null,"Hieronder is het stroomschema weergegeven van het stappenplan:"]

{"sheet":"Stappenschema lg","index":36,"n_rows":2,"n_cols":2,"rows_kept":2,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13]]}
[]
[null,"Hieronder is het stroomschema weergegeven van het stappenplan:"]

{"sheet":"Stappenschema rznbrnklw","index":37,"n_rows":2,"n_cols":2,"rows_kept":2,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13]]}
[]
[null,"Hieronder is het stroomschema weergegeven van het stappenplan:"]

{"sheet":"Stappenschema rznblsmn","index":38,"n_rows":2,"n_cols":2,"rows_kept":2,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13]]}
[]
[null,"Hieronder is het stroomschema weergegeven van het stappenplan:"]

{"sheet":"Format ADK","index":39,"n_rows":46,"n_cols":2,"rows_kept":46,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[45,1,45,13]]}
[]
[null,"Format inhoudsopgave "]
[]
[null,"Hieronder staat een format dat richtlijnen geeft in het maken van een gebiedgerichte aanpak. "]
[]
[null,"Voorwoord"]
[null,"Samenvatting"]
[null,"Inhoudsopgave"]
[null,"1. De opdracht en context"]
[null,"Inleiding"]
[null,"Doelstelling"]
[null,"Leeswijzer"]
[]
[null,"2. Inventarisatie"]
[null,"Huidige wet- en regelgeving"]
[null,"Huidige registratie terrestrische exoot"]
[null,"Huidig areaal terrestrische exoot"]
[]
[null,"3. Afwegingen"]
[null,"Onderbouwing afweging "]
[null,"Checklist sub-afwegingen"]
[]
[null,"4. Beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[null,"Preventie"]
[null,"Elimineren"]
[null,"Beheersen"]
[]
[null,"5. Stappenplan"]
[null,"Planning"]
[null,"Schouwen en monitoring "]
[null,"Evaluatie"]
[]
[null,"6. Bewustwording"]
[null,"Communicatie binnen eigen organisatie"]
[null,"Communicatie bij werkzaamheden door derden"]
[null,"Communicatie richting inwoners"]
[]
[null,"7. Financiën"]
[null,"Huidige kosten"]
[null,"Kostenraming beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[]
[null,"    Literatuurlijst"]
[null,"    Bijlage"]
[]
[]
[null,"De opbouw van een gebiedsgerichte aanpak wordt als volgt omschreven:                                                                                                                           In eerste instantie wordt de achtergrond en context beschreven in de inleiding. Vervolgens komt de visie en het doel aan bod in de doelstelling. Tot slot komt in hoofdstuk 1 de leeswijzer.        \n\nIn hoofdstuk 2 wordt informatie beschreven over inventarisaties. Met behulp van de relevante wet- en regelgeving uit deze tool is deze paragraaf in te vullen. Check daarnaast het huidige beleid van de gemeeente. Verder wordt hier de huidige gang van zaken vermeld over het registeren van terrestrische exoten, en wat de arealen in het gebied zijn. \n\nVervolgens wordt in hoofdstuk 3 beschreven welke afwegingen relevant zijn. Daarna volgt een checklist voor de sub-afwegingen. Op basis van de doelstelling, inventarisatie en de gekozen afweging, wordt bepaald hoe hoofdstuk 4 wordt ingestoken. Beschrijf per beheer- en bestrijdingsmethode wat de aanpak is, en hoe deze bereikt gaat worden.                                                                                                                             Vervolgens komt in hoofdstuk 5 de planning. Een planning maakt inzichtelijk in welk tijdsbestek de doelstelling voor het gebiedsgerichte aanpak behaald kan worden. De laatste twee paragrafen zijn ook de laatste twee stappen in het stroomschema zoals eerder in de Handleiding vermeld. Onder schouwen en monitoring wordt beschreven op welke manier, wie, wat, waarom en hoe, er geschouwd, gemonitord en vervolgens in de volgende paragraaf geëvalueerd gaat worden.                                                                                         Het is van belang om de aanpak te communiceren richting de eigen organisatie, derden en inwoners. De invulling hierover wordt beschreven in hoofdstuk 6.       \n\nTot slot komt in hoofdstuk 7 een kostenoverzicht. In de eerste paragraaf zijn de huidige kosten te vergelijken. In de tweede paragraaf komen de verwachte kosten per beheer- en/ of bestrijdingsmethode. Door middel van een kostenraming is dit inzichtelijk te maken.                       \n\n\"De praktijk wijst uit dat de gebiedsgerichte aanpak voor (lagere) overheden doorgaans maatwerk is\"                                                                    (persoonlijke communicatie, C. Tijhuis, 16 maart 2020)."]

{"sheet":"Format Cg","index":40,"n_rows":43,"n_cols":2,"rows_kept":43,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[42,1,42,13]]}
[]
[null,"Format inhoudsopgave "]
[]
[null,"Hieronder staat een format dat richtlijnen geeft in het maken van een gebiedgerichte aanpak. "]
[]
[null,"Voorwoord"]
[null,"Samenvatting"]
[null,"Inhoudsopgave"]
[null,"1. De opdracht en context"]
[null,"Inleiding"]
[null,"Doelstelling"]
[null,"Leeswijzer"]
[]
[null,"2. Inventarisatie"]
[null,"Huidige wet- en regelgeving"]
[null,"Huidige registratie terrestrische exoot"]
[null,"Huidig areaal terrestrische exoot"]
[]
[null,"3. Afwegingen"]
[null,"Onderbouwing afweging "]
[null,"Checklist sub-afwegingen"]
[]
[null,"4. Beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[null,"Preventie"]
[null,"Elimineren"]
[null,"Beheersen"]
[]
[null,"5. Stappenplan"]
[null,"Planning"]
[null,"Schouwen en monitoring "]
[null,"Evaluatie"]
[]
[null,"6. Bewustwording"]
[null,"Communicatie binnen eigen organisatie"]
[null,"Communicatie bij werkzaamheden door derden"]
[null,"Communicatie richting inwoners"]
[]
[null,"7. Financiën"]
[null,"Huidige kosten"]
[null,"Kostenraming beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[]
[]
[null,"De opbouw van een gebiedsgerichte aanpak wordt als volgt omschreven:                                                                                                                           In eerste instantie wordt de achtergrond en context beschreven in de inleiding. Vervolgens komt de visie en het doel aan bod in de doelstelling. Tot slot komt in hoofdstuk 1 de leeswijzer.        \n\nIn hoofdstuk 2 wordt informatie beschreven over inventarisaties. Met behulp van de relevante wet- en regelgeving uit deze tool is deze paragraaf in te vullen. Check daarnaast het huidige beleid van de gemeeente. Verder wordt hier de huidige gang van zaken vermeld over het registeren van terrestrische exoten, en wat de arealen in het gebied zijn. \n\nVervolgens wordt in hoofdstuk 3 beschreven welke afwegingen relevant zijn. Daarna volgt een checklist voor de sub-afwegingen. Op basis van de doelstelling, inventrisatie en de gekozen afweging wordt bepaald hoe hoofdstuk 4 wordt ingestoken. Beschrijf per beheer- en bestrijdingsmethode wat de aanpak is, en hoe deze bereikt gaat worden.                                                                                                                             Vervolgens komt in hoofdstuk 5 de planning. Een planning maakt inzichtelijk in welk tijdsbestek de doelstelling voor het gebiedsgerichte aanpak behaald kan worden. De laatste twee paragrafen zijn ook de laatste twee stappen in het stroomschema zoals eerder in de Handleiding vermeld. Onder schouwen en monitoring wordt beschreven op welke manier, wie, wat, waarom en hoe, er geschouwd, gemonitord en vervolgens in de volgende paragraaf geëvalueerd gaat worden.                                                                                         Het is van belang om de aanpak te communiceren richting de eigen organisatie, derden en burgers. De invulling hierover wordt beschreven in hoofdstuk 6.       \n\nTot slot komt in hoofdstuk 7 een kostenoverzicht. In de eerste paragraaf zijn de huidige kosten te vergelijken. In de tweede paragraaf komen de verwachte kosten per beheer- en/ of bestrijdingsmethode. Door middel van een kostenraming is dit inzichtelijk te maken.                       \n\n\"De praktijk wijst uit dat de gebiedsgerichte aanpak voor (lagere) overheden doorgaans maatwerk is\"                                                                    (persoonlijke communicatie, C. Tijhuis, 16 maart 2020)."]

{"sheet":"Format lg","index":41,"n_rows":43,"n_cols":2,"rows_kept":43,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[42,1,42,13]]}
[]
[null,"Format inhoudsopgave "]
[]
[null,"Hieronder staat een format dat richtlijnen geeft in het maken van een gebiedgerichte aanpak. "]
[]
[null,"Voorwoord"]
[null,"Samenvatting"]
[null,"Inhoudsopgave"]
[null,"1. De opdracht en context"]
[null,"Inleiding"]
[null,"Doelstelling"]
[null,"Leeswijzer"]
[]
[null,"2. Inventarisatie"]
[null,"Huidige wet- en regelgeving"]
[null,"Huidige registratie terrestrische exoot"]
[null,"Huidig areaal terrestrische exoot"]
[]
[null,"3. Afwegingen"]
[null,"Onderbouwing afweging "]
[null,"Checklist sub-afwegingen"]
[]
[null,"4. Beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[null,"Preventie"]
[null,"Elimineren"]
[null,"Beheersen"]
[]
[null,"5. Stappenplan"]
[null,"Planning"]
[null,"Schouwen en monitoring "]
[null,"Evaluatie"]
[]
[null,"6. Bewustwording"]
[null,"Communicatie binnen eigen organisatie"]
[null,"Communicatie bij werkzaamheden door derden"]
[null,"Communicatie richting inwoners"]
[]
[null,"7. Financiën"]
[null,"Huidige kosten"]
[null,"Kostenraming beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[]
[]
[null,"De opbouw van een gebiedsgerichte aanpak wordt als volgt omschreven:                                                                                                                           In eerste instantie wordt de achtergrond en context beschreven in de inleiding. Vervolgens komt de visie en het doel aan bod in de doelstelling. Tot slot komt in hoofdstuk 1 de leeswijzer.        \n\nIn hoofdstuk 2 wordt informatie beschreven over inventarisaties. Met behulp van de relevante wet- en regelgeving uit deze tool is deze paragraaf in te vullen. Check daarnaast het huidige beleid van de gemeeente. Verder wordt hier de huidige gang van zaken vermeld over het registeren van terrestrische exoten, en wat de arealen in het gebied zijn. \n\nVervolgens wordt in hoofdstuk 3 beschreven welke afwegingen relevant zijn. Daarna volgt een checklist voor de sub-afwegingen. Op basis van de doelstelling, inventrisatie en de gekozen afweging wordt bepaald hoe hoofdstuk 4 wordt ingestoken. Beschrijf per beheer- en bestrijdingsmethode wat de aanpak is, en hoe deze bereikt gaat worden.                                                                                                                             Vervolgens komt in hoofdstuk 5 de planning. Een planning maakt inzichtelijk in welk tijdsbestek de doelstelling voor het gebiedsgerichte aanpak behaald kan worden. De laatste twee paragrafen zijn ook de laatste twee stappen in het stroomschema zoals eerder in de Handleiding vermeld. Onder schouwen en monitoring wordt beschreven op welke manier, wie, wat, waarom en hoe, er geschouwd, gemonitord en vervolgens in de volgende paragraaf geëvalueerd gaat worden.                                                                                         Het is van belang om de aanpak te communiceren richting de eigen organisatie, derden en burgers. De invulling hierover wordt beschreven in hoofdstuk 6.       \n\nTot slot komt in hoofdstuk 7 een kostenoverzicht. In de eerste paragraaf zijn de huidige kosten te vergelijken. In de tweede paragraaf komen de verwachte kosten per beheer- en/ of bestrijdingsmethode. Door middel van een kostenraming is dit inzichtelijk te maken.                       \n\n\"De praktijk wijst uit dat de gebiedsgerichte aanpak voor (lagere) overheden doorgaans maatwerk is\"                                                                    (persoonlijke communicatie, C. Tijhuis, 16 maart 2020)."]

{"sheet":"Format rznbrnklw","index":42,"n_rows":43,"n_cols":2,"rows_kept":43,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[42,1,42,13]]}
[]
[null,"Format inhoudsopgave "]
[]
[null,"Hieronder staat een format dat richtlijnen geeft in het maken van een gebiedgerichte aanpak. "]
[]
[null,"Voorwoord"]
[null,"Samenvatting"]
[null,"Inhoudsopgave"]
[null,"1. De opdracht en context"]
[null,"Inleiding"]
[null,"Doelstelling"]
[null,"Leeswijzer"]
[]
[null,"2. Inventarisatie"]
[null,"Huidige wet- en regelgeving"]
[null,"Huidige registratie terrestrische exoot"]
[null,"Huidig areaal terrestrische exoot"]
[]
[null,"3. Afwegingen"]
[null,"Onderbouwing afweging "]
[null,"Checklist sub-afwegingen"]
[]
[null,"4. Beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[null,"Preventie"]
[null,"Elimineren"]
[null,"Beheersen"]
[]
[null,"5. Stappenplan"]
[null,"Planning"]
[null,"Schouwen en monitoring "]
[null,"Evaluatie"]
[]
[null,"6. Bewustwording"]
[null,"Communicatie binnen eigen organisatie"]
[null,"Communicatie bij werkzaamheden door derden"]
[null,"Communicatie richting inwoners"]
[]
[null,"7. Financiën"]
[null,"Huidige kosten"]
[null,"Kostenraming beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[]
[]
[null,"De opbouw van een gebiedsgerichte aanpak wordt als volgt omschreven:                                                                                                                           In eerste instantie wordt de achtergrond en context beschreven in de inleiding. Vervolgens komt de visie en het doel aan bod in de doelstelling. Tot slot komt in hoofdstuk 1 de leeswijzer.        \n\nIn hoofdstuk 2 wordt informatie beschreven over inventarisaties. Met behulp van de relevante wet- en regelgeving uit deze tool is deze paragraaf in te vullen. Check daarnaast het huidige beleid van de gemeeente. Verder wordt hier de huidige gang van zaken vermeld over het registeren van terrestrische exoten, en wat de arealen in het gebied zijn. \n\nVervolgens wordt in hoofdstuk 3 beschreven welke afwegingen relevant zijn. Daarna volgt een checklist voor de sub-afwegingen. Op basis van de doelstelling, inventrisatie en de gekozen afweging wordt bepaald hoe hoofdstuk 4 wordt ingestoken. Beschrijf per beheer- en bestrijdingsmethode wat de aanpak is, en hoe deze bereikt gaat worden.                                                                                                                             Vervolgens komt in hoofdstuk 5 de planning. Een planning maakt inzichtelijk in welk tijdsbestek de doelstelling voor het gebiedsgerichte aanpak behaald kan worden. De laatste twee paragrafen zijn ook de laatste twee stappen in het stroomschema zoals eerder in de Handleiding vermeld. Onder schouwen en monitoring wordt beschreven op welke manier, wie, wat, waarom en hoe, er geschouwd, gemonitord en vervolgens in de volgende paragraaf geëvalueerd gaat worden.                                                                                         Het is van belang om de aanpak te communiceren richting de eigen organisatie, derden en burgers. De invulling hierover wordt beschreven in hoofdstuk 6.       \n\nTot slot komt in hoofdstuk 7 een kostenoverzicht. In de eerste paragraaf zijn de huidige kosten te vergelijken. In de tweede paragraaf komen de verwachte kosten per beheer- en/ of bestrijdingsmethode. Door middel van een kostenraming is dit inzichtelijk te maken.                       \n\n\"De praktijk wijst uit dat de gebiedsgerichte aanpak voor (lagere) overheden doorgaans maatwerk is\"                                                                    (persoonlijke communicatie, C. Tijhuis, 16 maart 2020)."]

{"sheet":"Format rznblsmn","index":43,"n_rows":43,"n_cols":2,"rows_kept":43,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13],[3,1,3,13],[42,1,42,13]]}
[]
[null,"Format inhoudsopgave "]
[]
[null,"Hieronder staat een format dat richtlijnen geeft in het maken van een gebiedgerichte aanpak. "]
[]
[null,"Voorwoord"]
[null,"Samenvatting"]
[null,"Inhoudsopgave"]
[null,"1. De opdracht en context"]
[null,"Inleiding"]
[null,"Doelstelling"]
[null,"Leeswijzer"]
[]
[null,"2. Inventarisatie"]
[null,"Huidige wet- en regelgeving"]
[null,"Huidige registratie terrestrische exoot"]
[null,"Huidig areaal terrestrische exoot"]
[]
[null,"3. Afwegingen"]
[null,"Onderbouwing afweging "]
[null,"Checklist sub-afwegingen"]
[]
[null,"4. Beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[null,"Preventie"]
[null,"Elimineren"]
[null,"Beheersen"]
[]
[null,"5. Stappenplan"]
[null,"Planning"]
[null,"Schouwen en monitoring "]
[null,"Evaluatie"]
[]
[null,"6. Bewustwording"]
[null,"Communicatie binnen eigen organisatie"]
[null,"Communicatie bij werkzaamheden door derden"]
[null,"Communicatie richting inwoners"]
[]
[null,"7. Financiën"]
[null,"Huidige kosten"]
[null,"Kostenraming beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[]
[]
[null,"De opbouw van een gebiedsgerichte aanpak wordt als volgt omschreven:                                                                                                                           In eerste instantie wordt de achtergrond en context beschreven in de inleiding. Vervolgens komt de visie en het doel aan bod in de doelstelling. Tot slot komt in hoofdstuk 1 de leeswijzer.        \n\nIn hoofdstuk 2 wordt informatie beschreven over inventarisaties. Met behulp van de relevante wet- en regelgeving uit deze tool is deze paragraaf in te vullen. Check daarnaast het huidige beleid van de gemeeente. Verder wordt hier de huidige gang van zaken vermeld over het registeren van terrestrische exoten, en wat de arealen in het gebied zijn. \n\nVervolgens wordt in hoofdstuk 3 beschreven welke afwegingen relevant zijn. Daarna volgt een checklist voor de sub-afwegingen. Op basis van de doelstelling, inventrisatie en de gekozen afweging wordt bepaald hoe hoofdstuk 4 wordt ingestoken. Beschrijf per beheer- en bestrijdingsmethode wat de aanpak is, en hoe deze bereikt gaat worden.                                                                                                                             Vervolgens komt in hoofdstuk 5 de planning. Een planning maakt inzichtelijk in welk tijdsbestek de doelstelling voor het gebiedsgerichte aanpak behaald kan worden. De laatste twee paragrafen zijn ook de laatste twee stappen in het stroomschema zoals eerder in de Handleiding vermeld. Onder schouwen en monitoring wordt beschreven op welke manier, wie, wat, waarom en hoe, er geschouwd, gemonitord en vervolgens in de volgende paragraaf geëvalueerd gaat worden.                                                                                         Het is van belang om de aanpak te communiceren richting de eigen organisatie, derden en burgers. De invulling hierover wordt beschreven in hoofdstuk 6.       \n\nTot slot komt in hoofdstuk 7 een kostenoverzicht. In de eerste paragraaf zijn de huidige kosten te vergelijken. In de tweede paragraaf komen de verwachte kosten per beheer- en/ of bestrijdingsmethode. Door middel van een kostenraming is dit inzichtelijk te maken.                       \n\n\"De praktijk wijst uit dat de gebiedsgerichte aanpak voor (lagere) overheden doorgaans maatwerk is\"                                                                    (persoonlijke communicatie, C. Tijhuis, 16 maart 2020)."]

{"sheet":"Voorbeeld gemeente Doetinchem","index":44,"n_rows":79,"n_cols":8,"rows_kept":79,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[16,1,16,6],[16,7,16,13],[17,1,17,6],[17,7,17,13],[1,1,2,13],[3,1,3,13],[6,1,6,13],[9,1,9,13],[12,1,12,13],[25,1,25,6],[27,1,27,6],[27,7,27,13],[19,1,19,6],[19,7,19,13],[21,1,21,6],[21,7,21,13],[25,7,25,12],[33,1,33,6],[33,7,33,13],[35,1,35,6],[36,1,36,6],[29,1,29,6],[29,7,29,12],[36,7,36,13],[35,7,35,13],[65,1,65,6],[69,1,69,6],[69,7,69,12],[56,1,56,6],[56,7,56,12],[60,1,60,6],[60,7,60,12],[62,1,62,6],[62,7,62,12],[52,7,52,12],[64,1,64,6],[64,7,64,12],[52,1,52,6],[54,1,54,6],[54,7,54,13],[44,7,44,12],[44,1,44,6],[46,1,46,6],[48,1,48,6],[37,7,37,13],[46,7,46,12],[48,7,48,12],[75,1,75,13],[76,1,76,13],[71,1,71,6],[71,7,71,12],[72,1,72,12]]}
[]
[null,"Voorbeeld gemeente Doetinchem"]
[]
[null,"Hieronder staat een format dat richtlijnen geeft in het maken van een gebiedgerichte aanpak. "]
[]
[null,"Voorwoord"]
[null,"Voor u ligt de gebiedsgerichte aanpak voor de wijdverspreide terrestrische exoten in de gemeente Doetinchem. De gemeente Doetinchem is echter geen opdrachtgever. Aan hen is input gevraagd om een voorbeeld van een gebiedsgerichte aanpak op te stellen voor een gemeente. Het doel van de gebiedsgerichte aanpak is om eenduidig in de gemeente Doetinchem op te treden tegen de aanwezige wijdverspreide terrestrische exoten. \n\nDit rapport is met input van  K. Wopereis – projectondersteuner in groene (ecologische) projecten – geschreven en is een product voor leerdoeleinden. De uitwerking kan een voorbeeld zijn voor de gemeente Doetinchem. Het beleid is nog niet vastgesteld. Momenteel is de Aziatische duizendknoop een groeiend probleem in de gemeente Doetinchem. De exoot verspreidt zich snel, waardoor hierop geanticipeerd moet worden. Onze dank gaat uit naar K. Wopereis van de gemeente Doetinchem.\n\nAan het voorbeeld kunnen geen rechten worden ontleend. Het document is voor leerdoeleinden opgesteld en fungeert uitlsuitend als voorbeeld. \n\nVeel leesplezier gewenst.\n\n\nJelmer Eggens en Joost Eertman"]
[]
[null,"Samenvatting"]
[null,"De Aziatische Duizendknopen dreigen een vaste plek te veroveren in de Achterhoekse natuur (Mons, 2018). Oorspronkelijk komt de exoot uit de Aziatische landen, maar sinds een lange tijd is de Japanse duizendknoop (Fallopia japonica) in de gemeente Doetinchem gevestigd, bleek uit inventarisatie. Doordat deze exoot zich snel verspreidt en de wortels overal doorheen groeien, ziet de gemeente Doetinchem dit als gevaar voor civiele constructies. Dit geldt ook voor de sachalinse duizendknoop\nen de boheemse duizendknoop.\nAls voorbeeldlocatie met betrekking tot een gebiedsgerichte aanpak, is gekozen voor het Hovestraatje en het Jaagpad in de gemeente Doetinchem. Op deze voorbeeldlocatie bleek sprake te zijn van de groei van enkel de Japanse duizendknoop.\n\nHet doel is om inzichtelijk te maken welke stappen doorlopen moeten worden voor de Aziatische duizendknoop. Door middel van een inventarisatie via GIS zijn gegevens vanuit NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna) en Waarneming.nl geïnventariseerd op basis van de checklistpunten uit de tool. De Wet Natuurbescherming is een vervolg van de EU-verordening 1143/2014. Voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming zijn de provincies verantwoordelijk. Deels worden deze\nregels doorgezet naar gemeenten of andere terreinbeheerders. In het boekwerk Keuzerichtingen gemeente Doetinchem staat dat middelen (budget) voor de excessieve overlast - van de Aziatische duizendknopen - beschikbaar zijn voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte.\n\nHet beheer en onderhoud wordt op hoofdlijnen op de volgende manieren uitgevoerd, namelijk preventie, eliminatie en beheersen. De bestrijdingsmethoden stomen en elektrocuteren moeten uitkomst bieden voor het terugdringen van de Japanse duizendknoop. De kosten zijn hiervoor zijn geraamd op 410,- . per jaar.\n\nMet behulp van een stroomschema zijn de stappen te doorlopen. Uit het opgemaakte inventariseringsrapport blijkt dat de voorbeeldlocaties niet binnen een jaar behandeld hoeven te worden. Met inwoners wordt gecommuniceerd om bewustwording van de problematiek te creëren. Intern en met derden (stakeholders) wordt gecommuniceerd om eenduidig de Japanse duizendknoop terug te dringen."]
[]
[null,"Inhoudsopgave"]
[null,"1. De opdracht en context \n     1.1 Inleiding \n     1.2 Doelstelling \n     1.3 Leeswijzer \n2. Inventarisatie\n     2.1 Huidige wet- en regelgeving \n     2.2 Huidige registratie wijdverspreide terrestrische exoot \n     2.3 Huidig areaal wijdverspreide terrestrische exoot \n3. Afwegingen \n     3.1 Onderbouwing afweging \n     3.2 Checklist sub-afweging \n4. Beheer- en bestrijdingsmethoden \n     4.1 Preventie \n     4.2 Elimineren \n     4.3 Beheersen \n5. Stappenplan \n     5.1 Planning \n     5.2 Schouwen en monitoring \n     5.3 Evaluatie\n6. Bewustwording \n     6.1 Communicatie binnen eigen organisatie \n     6.2 Communicatie bij werkzaamheden door derden \n     6.3 Communicatie richting inwoners \n7. Financiën \n     7.1 Huidige kosten \n     7.2 Kostenraming beheer- en bestrijdingsmethoden \n\n"]
[]
[null,"1. De opdracht en context"]
[null,"1.1 Inleiding"]
[null,"1.1 Inleiding\nDOETINCHEM - Van processierups tot\nwatercrassula; van beverrat tot Japanse\nDuizendknoop. De exoten dreigen een vaste plek\nte veroveren in de Achterhoekse natuur                              (Mons, 2018).\nExoot, omdat deze soorten niet op eigen kracht\nmaar door de mens in Nederland terecht zijn\ngekomen. Invasief, vanwege hun explosieve\nverspreiding en de negatieve gevolgen daarvan\nvoor natuur, volksgezondheid, veiligheid en\neconomie. Het voorkomen, opsporen, bestrijden\nen monitoren van de soorten is dan ook urgent en\nvan groot belang (Eco Groen, 2019)\n’’Door samenwerking moeten we uitbreiding\nvoorkomen. Winnen van de exoten kunnen we\nniet meer’’ (Mons, 2018).\n‘‘De problematiek is niet nieuw, sommige soorten\nzijn al 100 of 200 jaar hier, je kunt dus niet van\neen nieuw probleem spreken. Er is de laatste\npaar jaar veel meer aandacht voor invasieve\nexoten. Het heeft er ook mee te maken dat\nsteeds meer organisaties zich realiseren dat de\nproblematiek meer schade oplevert. Niet alleen in\nnatuurgebieden, doordat ze inheemse vegetatie\nwegnemen, maar ook vooral in stedelijk gebied’’\n(C. van Dijk, 2020).\n",null,null,null,null,null," Deze stengels zijn lichtgroen, vaak met\nroodachtige vlekken. Waar geïntroduceerd, is\nde duizendknoop over het algemeen groter\ndan in zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied\nin Japan, Stengels komen voort uit sterke\nwortelstokken en vormen een dicht struikgewas\n(duizendknoophaarden). Wortelstokken zijn dik\nen houtachtig als ze oud zijn (Cabi, 2020). De\nverschillen tussen de Aziatische duizendknopen\nzijn als volgt: \n* Fallopia japonica - verschil ten opzichte van de F.\nsachallinenis en de F. x boheemse is te vinden in\nhet blad. De F. japanica heeft breed eivormig blad.\nDe F. japanica heeft breed eivormig blad waarbij\nde bladvoet recht is (Heveadorp.nl, 2020).\n\n* Fallopia sachallinenis - Het verschil ten opzichte\nvan de F. japonica en de F. x bohemica is te\nvinden in het blad. De F. sachalinensis heeft een\nlangwerpig eivormig blad waarbij de bladvoet\nhartvormig (Heveadorp.nl, 2020).\n\n* Fallopia x boheemse - Het verschil ten opzichte\nvan de F. japonica en de F. x sachalinensis is te\nvinden in het blad. De F. x bohemica heeft breed\ntot langwerpig eivormig blad waarbij de bladvoet\nrecht tot zwak hartvormig is (Heveadorp.nl, 2020).\n\n"]
[null,"\nDeze gebiedsgerichte aanpak richt zich op de\nAziatische duizendknopen.\nAziatische duizendknopen zijn krachtig\ngroeiende vaste planten met buisvormige, kale\nstengels die opstijgen vanaf een rechtopstaande\nbasis.",null,null,null,null,null,"\nFallopia japonica      Fallopia sachallinenis      Fallopia x boheemse\n\n\n\n\n\n\n\n\nFig. 1.1 - Aziatische duizendknopen - Bron: (Heveadorp.nl, 2020)"]
[null,"1.2 Doelstelling"]
[null,"Om Aziatische duizendknopen effectief te bestrijden is een gebiedsgerichte aanpak nodig. Dit zorgt voor  eenduidigheid. De gebiedsgerichte aanpak kan bijvoorbeeld bijdragen aan richtlijnen met betrekking tot terrestrische exoten (landplanten) voor beleidsmedewerkers en groenbeheerders van de gemeente Doetinchem. Zoals vermeld is de gemeente Doetinchem als voorbeeld genomen. Het beleid inzake terrestrische exoten is daar nog niet vastgesteld. Het inzetten van bestrijdingsmiddelen is daar nog niet duidelijk en nog in afweging. ",null,null,null,null,null,"Het gebiedsgerichte aanpak richt zich op drie punten; preventie, eliminatie en/of beheersen.\nHet doel is om inzichtelijk te maken welke stappen doorlopen moeten worden als op een locatie Aziatische duizendknopen worden aangetroffen. Na inventarisatie volgt preventie,\neliminatie of beheersen. In eerste instantie dient preventief te worden opgetreden tegen de Aziatische duizendknopen. Vervolgens wordt geëlimineerd door te electrocuteren en te stomen. Beheersen gebeurt door te maaien en het gecontroleerd afvoeren om de exoot terug te dringen."]
[null,"1.3 Leeswijzer"]
[null,"Voortbordurend op hoofdstuk 1, waarin de achtergrond en context van de Aziatische duizendknoop staat beschreven, volgt in hoofdstuk 2 de inventarisatie. Huidige wet-\nen regelgeving, registratie en arealen komen hierin aan bod. Vervolgens staan in hoofdstuk 3 de afwegingen en sub-afwegingen, om een gebiedsgerichte aanpak op te stellen, vermeld. Hoofdstuk 4 definieert de begrippen\npreventie, eliminatie en beheersen. Aansluitend staat het stappenplan met daarin de planning en monitoring beschreven in hoofdstuk 5.\n",null,null,null,null,null,"Vervolgens staat in hoofdstuk 6 de communicatie binnen eigen organisatie, met derden en met de inwoners beschreven. Tot slot staat in hoofdstuk 7 het financiële gedeelte met daarin een tweedeling in de huidige kosten en een kostenraming beheer- en bestrijdingsmethoden."]
[]
[null,"2. Inventarisatie"]
[null,"2.1 Huidige wet- en regelgeving"]
[null,"Om goed te kunnen inventariseren moet eerst duidelijk worden welke wet- en regelgeving van toepassing is.\nOp basis van de verdragen Convention on Biological Diversity, The International Plant Protection Convention (gericht op het voorkomen van nieuwe introducties op strategisch niveau) en The Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Flora and Fauna\n(gericht op het voorkomen van handel en verspreiding      op strategisch niveau) is de EU- verordening 1143/2014 door de Europese Unie opgesteld. In Nederland is de                 EU-verordening 1143/2014 gedecentraliseerd in de Wet\nNatuurbescherming. Voor de uitvoering van de Wet natuurbescherming zijn de provincies verantwoordelijk. Deels worden deze regels doorgezet naar gemeenten of andere terreinbeheerders. In de provincie Gelderland\nis een Plan van aanpak INVASIEVE EXOTEN Gelderland opgesteld. In het Plan van aanpak worden een vijftal wijdverspreide terrestrische exoten benoemd. Eén   daarvan is de Aziatische duizendknoop.  \n\nIn de structuurvisie Doetinchem 2035 staat dat een goed milieu bij draagt aan de kwaliteit van de leefomgeving.   In een omgeving die gezond, schoon en veilig is, is het prettig wonen. De gemeente Doetinchem streeft naar    een toegankelijke en veilige openbare ruimte                 (van Tienen, 2013). Gemeenten hebben op grond van artikel 170 Gemeentewet , de zorgplicht voor inwoners.",null,null,null,null,null,"In het boekwerk Keuzerichtingen gemeente Doetinchem staat dat middelen (budget) beschikbaar zijn voor beheer en onderhoud\nvan de openbare ruimte. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat met deze middelen alleen de excessieve overlast wordt bestreden,\nwaarop de gemeente door derden kan worden aangesproken, bijvoorbeeld omdat de volksgezondheid in gevaar is of omdat derden schade lijden. Dat laatste geldt met name voor de\nopmars van een invasieve exoot als de Japanse Duizendknoop (gemeente Doetinchem, 2018). \n\nDe Wet gewasbescherming en biociden is in dit voorbeeld niet van toepassing. De gemeente gebruikt geen herbiciden tegen terrestrische exoten."]
[null,"2.2 Huidige registratie terrestrische exoot"]
[null,"Na het raadplegen van het softwareprogramma NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna) en het raadplegen van het rapport Inventarisatie Japanse duizendknoop, blijkt dat voornamelijk de Japanse duizendknoop binnen de gemeente Doetinchem aanwezig is. De Japanse duizendknoop is 122 keer waargenomen, de Sachalinse duizendknoop 7 keer en de Boheemse duizendknoop 1 keer. De groeiplaatsen bevinden zich zowel in het\nstedelijk gebied als in het buitengebied. De groeiplaatsen zijn onder andere wegbermen, taluds, gemeentelijk groen en bos- en natuurgebieden (Boerboom, 2019). In figuur 2.1 zijn alle bekende groeiplaatsen weergegeven van de Aziatische duizendknopen op gemeentegrond in de gemeente Doetinchem.\n\nGekozen is om in figuur 2.2 in te zoomen op\nschaal 1 op 20.000 om meer details weer te\nkunnen geven van de locaties waar de Aziatische\nduizendknopen zich allemaal bevinden in zowel\nbinnen stedelijke leefomgeving, als daarbuiten.\nDe Boheemse Duizendknoop valt niet binnen\ndeze schaal. \nAls voorbeeld is het rood gearceerde kader aangemerkt voor een gebiedsgerichte\naanpak. De figuren 1 en 2 betreft een globale\ninventarisatie. ",null,null,null,null,null,"Het kan zijn dat sommige locaties niet zijn opgenomen in het kaartmateriaal gezien de schaalgrootte en omdat deze niet zijn gemeld in het softwareprogramma NDFF. \nVoor de orginele grootte van figuren 2.1 en 2.2 wordt verwezen naar bijlage 1 Groeiplaatsen Aziatische duizendknopen.\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nFig. 2.1 - Bekende groeiplaatsen Aziatische duizendknopen op               gemeentegrond (Boerboom, 2019)\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nFig. 2.2 - Groeiplaatsen Aziatische duizendknopen                                                        stedelijke leefomgeving (Eigen werk, 2020)"]
[null,"2.3 Huidig areaal terrestrische exoot"]
[null,"Als voorbeeld is het rood gearceerde areaal, dat weergegeven is in figuur 2.2, nader uit te werken in het gebiedsgerichte aanpak. In het rood gearceerde areaal bevinden zich twee locaties waarin alleen de Japanse duizendknoop aanwezig is. ",null,null,null,null,null,"Dit betreffen de locaties; het Jaagpad en Hovenstraatje te Doetinchem. Op beide locaties aan het Jaagpad staat 20 vierkante meter Japanse duizendknoop (totaal 40 vierkante meter). Aan het Hovenstraatje staat drie vierkante meter."]
[]
[null,"3. Afwegingen"]
[null,"3.1 Onderbouwing afwegingen"]
[null,"Als voorbeeld heeft de gemeente Doetinchem heeft vijf afwegingen uit de tool gebruikt om te komen tot een gebiedsgerichte aanpak. De vijf afwegingen zijn financiële middelen, volksgezondheid, communicatie, impact op  natuurwaarden en biodiversiteit en civiele constructies. ",null,null,null,null,null,"Met name de afweging civiele constructies doet de gemeente Doetinchem overwegen om naar aanleiding van de inventarisatie (rood gearceerde gebied) een gebiedsgerichte aanpak op te stellen. Civiele constructies zijn objecten die vastzitten in de grond."]
[null,"3.2 Checklist sub-afwegingen"]
[null,"In het rood gearceerde gebied zijn de Aziatische duizendknopen aangetroffen bij bruggen, verharding        en gemetselde muren. Dit betekent dat de                       sub-afweging Schade aan fundamenten en Schade          aan kunstwerken gelden voor de verdere uitwerking        van het gebiedsgerichte aanpak. Doordat de Aziatische duizendknopen zich snel verspreiden en de wortels  overal doorheen groeien, zien de provincie Gelderland   en de gemeenten dit als gevaar op schade.                        ‘’In Engeland is een huis een keer afgebroken dat nog maar twee a drie jaar oud was omdat de Japanse\nduizendknoop via de plinten naar binnen kwam’’\n(O. van de Veer persoonlijke communicatie,                         24 maart 2020). Zoals eerder vermeld, betreffen het        twee locaties die binnen het rood gearceerde areaal vallen. Deze twee locaties kunnen worden gecategoriseerd in drie plekken. twee aan het Jagerpad, en één aan het Hovenstraatje. Het\nis in drie gecategoriseerd omdat de Japanse duizendknopen in het Jagerpad zich tegen een brug aan bevindt en bij het verkeersbord. In het Hovenstraatje bevindt de Japanse duizendknoop zich in een          gemetselde muur. In figuur 3.1 wordt de checklist beantwoord voor de sub-afweging Schade aan fundamenten en in figuur 3.2 en 3.3 wordt de checklist beantwoord voor de sub-afweging Schade aan kunstwerken.",null,null,null,null,null,"\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nFig. 3.1 - Checklist sub-afweging Schade aan fundamenten                                                (Eigen werk, 2020)\n"]
[null,"Om een indicatie te geven op basis waarvan de\nantwoorden zijn gegeven, staan ze hier als volgt\nopgesomd:\n1. Van welk materiaal of grondstof is het gemaakt\n2. Wat is de omvang van het fundament\n3. Wie is de (mede)eigenaar\n4. Zitten er beschermde plant- en diersoorten\n5. Wat is de functie\n6. Wanneer is het aangelegd en wat is de\ntechnische levensduur\n7. Hoe is gewaarborgd dat ‘schone’ grond wordt\nafgegeven bij een gronddepot\n8. Hoe is gewaarborgd dat de ‘verontreinigde’\ngrond bij een erkende verwerker terecht komt",null,null,null,null,null,"\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n \n\n\n\n\n\n\n\nFig. 3.2 - Checklist sub-afweging Schade aan kunstwerken                                                 (Eigen werk, 2020)"]
[null,null,null,null,null,null,null,"\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\nFig. 3.3 - Checklist sub-afweging Schade aan kunstwerken                                                (Eigen werk, 2020)"]
[]
[null,"4. Beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[]
[]
[]
[null,"4.1 Preventie"]
[null,"Preventie houdt in; voorkomen dat terrestrische exoten zich vestigen binnen perceelsgrenzen. Dit kan voorkomen worden door bijvoorbeeld bewustwording bij inwoners.\nDe gemeente Doetinchem is voornemens om in te zetten op bewustwording, alertheid van inwoners (inventarisatie) en advisering in het handelen van de Japanse duizendknoop op eigen terrein. Hoofdstuk 6       gaat daar verder op in.",null,null,null,null,null,"Door bewustwording zijn inwoners minder snel geneigd om terrestrische exoten aan te schaffen bij tuincentra of vergelijkbaar.\nOrganisaties kunnen ook bijdragen aan het voorkomen van de terrestrische exoot door bijvoorbeeld geroerde grond zo weinig mogelijk in beweging te brengen."]
[null,"4.2 Elimineren"]
[null,"Elimineren wordt in de verordening gedefinieerd als “de volledige en permanente verwijdering van de populatie van een invasieve uitheemse soort door middel van dodelijke of niet-dodelijke middelen” (Schulz & Della Vedova, 2014). \nDe gemeente Doetinchem heeft nog geen beleid vastgesteld voor methodieken. Afhankelijk van de situatie, is het verschillend welke bestrijdingsmethode voor de Aziatische duizendknopen toegepast kunnen worden. De gemeente Doetinchem kan als voorbeelden kiezen voor de volgende methodieken:\n- Alleen stomen\n- Elektrocuteren\n\nIn dit voorbeeld wordt stomen en elektrocuteren ingezet voor ‘prioriteit plekken’, zoals vermeld wordt in het inventarisatierapport Inventariseren Aziatische duizendknopen, opgesteld door Staring advies.\n\n",null,null,null,null,null,"Hieronder staan de methodieken beschreven:\n* Alleen stomen - Door stoom te injecteren in de grond of in stengels worden duizendknoopstengels en -wortels verzwakt. Er zijn in Nederland verschillende bedrijven die duizendknoophaarden met stoom behandelen en waarbij de duizendknoop in ieder geval\nverzwakt lijkt te worden en de haarden in omvang lijken te reduceren (Penninkhof & Boosten, 2020).\n* Elektrocuteren - Elektriciteit wordt gebruikt om onkruid van binnenuit te koken, van de wortels naar de bovengrondse delen. Er wordt gebruik gemaakt van natuurlijke geleiding in de planten\nwaardoor de elektrische lading zich door de plant verspreidt en de hele plant verhit wordt. Door deze hitte wordt het vocht in de plant\nverdampt en barsten de plantcellen waardoor de plant dood gaat (Probos, 2020)."]
[null,"4.3 Beheersen"]
[null,"Onder beheersen wordt verstaan, het in toom houden van terrestrische exoten. Als soorten zich eenmaal gevestigd hebben, moeten beheersmaatregelen worden uitgevoerd om de ontwikkeling van de populatie nog enigszins\nbinnen de perken te houden. De gemeente Doetinchem zet als voorbeeld in op maaien en gecontroleerd afvoeren.\n",null,null,null,null,null,"Hieronder wordt deze methodiek beschreven:\n* Maaien en gecontroleerd afvoeren - Handmatig of machinaal maaien van de duizendknoop. Handmatig maaien kan met behulp van een bosmaaier of zeis uitgevoerd worden, machinaal maaien met een maai-zuigcombinatie (Probos, 2020)."]
[]
[null,"5. Stappenplan"]
[null,"5.1 Planning"]
[null,"De gemeente Doetinchem heeft nog geen beleid vastgesteld en het gebruik van bestrijdingsmiddelen is nog niet duidelijk en in afweging. In dit rapport (product voor leerdoeleinden en kan eventueel als voorbeeld dienen voor de gemeente Doetinchem) noemen we als mogelijkheid dat de gemeente Doetinchem in het  voorjaar van 2021 het gebiedsgerichte aanpak in de praktijk uitvoerd. \n\nUit het inventarisatierapport Inventariseren Aziatische duizendknopen, opgesteld door Staring advies blijkt waar de prioriteit ligt voor geïnventariseerde locaties. ",null,null,null,null,null,"Als voorbeeld is in dit rapport is een verdeling gemaakt in vier scores. Voor de voorbeeld locaties Hovenstraatje en Jaagpad gelden de score 2. Score 2 houdt in: bestrijding op korte termijn (binnen 1 jaar) is niet per sé noodzakelijk. Wel dient de duizendknoophaard binnen 2 tot 3 jaar bestreden te worden (Boerboom, 2019)."]
[null,"5.2 Schouwen en monitoring "]
[null,"In dit voorbeeld gaat monitoren zowel digitaal als op locatie plaats vinden. De gemeente Doetinchem kan een extern bureau, dan wel een persoon inschakelen voor het schouwen.\n\nMonitoren houdt in dat één of meerdere\nterreinbezoeken worden uitgevoerd tijdens\neen groeiseizoen waardoor het proces in beeld\nwordt gebracht. Dat proces wordt vastgelegd\nin NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna) of\nvergelijkbaar. Hierdoor is de data gemakkelijk\ntoegankelijk en te delen met derden, wat weer\neenduidigheid schept. Voor het monitoren kan\nde gemeente Doetinchem de volgende punten\nmonitoren:\n- Locatie, voorkeur met GPS\n- Standplaats\n- Is de kans op nog steeds aanwezig\n- Bedekkingsgraad in m2\n- Hoogte in intervallen van 25cm\n- Moment van meten\n- Een foto die bijdraagt als ondersteuning\n\n",null,null,null,null,null,"Via NDFF wordt veel informatie tussen terrein\npartners uitgewisseld over groeiplaatsen. Voor\nde strijd tegen de Aziatische duizendknopen is\ndit essentieel om de landelijke verspreiding te\nmonitoren. De gemeente Doetinchem om deze database te gebruiken voor het  vastleggen van de locaties."]
[null,"5.3 Evaluatie"]
[null,"Op zowel locaties waar een ingreep is uitgevoerd,\nals locaties die (nog) niet worden behandeld,\nwordt jaarlijks gemonitord. Op basis daarvan\nwordt bepaald of het gewenste doel is bereikt\n(preventie, eliminatie en/ of beheersen). Is het\ndoel bereikt, dan worden de effecten jaarlijks\ngemonitord. ",null,null,null,null,null,"Wanneer het doel niet is bereikt, dan kan de gemeente Doetinchem bekijken welke methode herhaald of op een andere manier moet worden toegepast."]
[]
[null,"6. Bewustwording"]
[null,"6.1 Communicatie binnen eigen organisatie"]
[null,"Voor een eenduidige aanpak van Aziatische\nduizendknopen is bewustwording en\nkennisontwikkeling van belang bij alle relevante\nafdelingen en personen in de organisatie.\nDenk hierbij aan afdelingen en personen\ndie verantwoordelijk zijn voor groenbeheer,\nnatuurbeheer, beheer van infrastructuur en\nwegen, waterbeheer, vastgoed en grondzaken\n(pacht, uitgifte grond, ontwikkeling terreinen),\njuridische zaken (verantwoordelijkheden,\nconflicten). \n\nInterne bewustwording over de\nproblematiek en de aanpak van duizendknopen\nkan op verschillende manieren worden gecreëerd.\nOrganiseer bijvoorbeeld themabijeenkomsten\nof lunchmeetings over exoten of specifiek\nduizendknoop. Ook veldbezoeken naar\nduizendknoophaarden of locaties waar\nduizendknoop bestreden wordt, helpen in de\ncommunicatie. De start van het groeiseizoen\nof veldseizoen is een belangrijk moment om\nextra alertheid te creëren binnen de organisatie\nten aanzien van duizendknoop, met name voor\nmedewerkers van de buitendienst. ",null,null,null,null,null,"Zorg dat intern de procedure bekend is om (nieuwe) groeilocaties van Aziatische duizendknopen op eigen terrein te melden en te registreren. Daarmee is ook\nbekend welk informatiesysteem geraadpleegd moet worden voor de actuele groeilocaties. Zorg dat het systeem openbaar en eenvoudig toegankelijk is. Daarnaast is het van belang dat men op de hoogte is van de interne procedures en afspraken (bestek- en contractteksten) voor verschillende werkzaamheden op of rondom duizendknoophaarden en waar actuele informatie te vinden is over het verwijderen en beheersen van duizendknoop (bijvoorbeeld www.bestrijdingduizendknoop.nl) (Aequator Groen & Ruimte, Stichting Probos, & Geofoxx milieuexpertise, 2019).\n\nDe gemeente Doetinchem kan cursussen/ trainingen gaan inzetten voor de bewustwording en kennisontwikkeling bij projectleiders. Zij worden dan verantwoordelijk voor het delen van de informatie richting hun teams. In het verleden hebben al toolboxmeetings plaatsgevonden. Deze zullen in de toekomst worden herhaald en aangevuld waar nodig voor de operationele tak."]
[null,"6.2 Communicatie bij werkzaamheden door derden"]
[null,"Werkzaamheden (maaien, snoeien,\ngrondwerkzaamheden, civiel werk, slopen,\nbouwen) worden vaak uitbesteed aan externen\n(hoveniers, aannemers). Indien een werk wordt\naanbesteed of offerte wordt aangevraagd, is het\nvan belang om de (beoogde) uitvoerder van\nde werkzaamheden tijdig te informeren wat de\ngewenste werkwijze is. \n\nVoor veel voorkomende situaties en werkzaamheden     zijn infobladen ontwikkeld voor het voorkomen van verspreiding van duizendknoop of het verwijderen of\nbeheersen van duizendknoop. Relevante\npassages over omgaan met duizendknoop\nkunnen ook in bestekken of contracten worden\nopgenomen. Het is wenselijk om een ingehuurde\naannemer of hovenier te vragen een plan van\naanpak uit te werken hoe tijdens werkzaamheden\nwordt voorkomen dat Aziatische duizendknopen\nzich vestigen of verder worden verspreid.\nDaarnaast kan uitvoerders van werkzaamheden\ngevraagd worden om aan te tonen dat ze een\ninstructie hebben gevolgd voor het herkennen\nvan of werken met duizendknoop en andere\nexoten. ",null,null,null,null,null,"Tot slot verdient het aanbeveling om bij een startoverleg op locatie met de uitvoerenden van de werkzaamheden specifiek aandacht te besteden aan het herkennen van duizendknoop en de afgesproken werkwijze bij plekken\nwaar duizendknoop voorkomt. De relevante infobladen kunnen als naslagwerk beschikbaar gesteld worden op de locatie (bijvoorbeeld in de bouwkeet). Als een hoofdaannemer deelwerkzaamheden uitbesteed aan een\nonderaannemer dient ook de onderaannemer aantoonbaar op de hoogte te zijn van de afgesproken werkwijzen rondom duizendknopen (Aequator Groen & Ruimte, Stichting Probos, & Geofoxx milieuexpertise, 2019).\nDe gemeente Doetinchem hanteert het Landelijke\nprotocol Aziatische duizendknopen. Deze wordt uitgedragen naar derden. Momenteel wordt gewerkt aan een beleidsstuk - Bestrijding Japanse duizendknoop - voor de gemeente Doetinchem.   \n\nDe stakeholders in de voorbeeldgebieden\nbetreffen, in de gemeente Doetinchem:\n- Waterschap Rijn en IJssel\n- Provincie Gelderland\n- Mediamarkt Doetincem\n- Inwoners\nBij het starten van de werkzaamheden, dient\nvooraf contact te worden gezocht met de\nbovenstaande stakeholders (derden)."]
[null,"6.3 Communicatie richting burgers"]
[null,"Het is van belang om ook inwoners te\ninformeren over de problematiek van Aziatische\nduizendknopen en hoe terreineigenaren omgaan\nmet deze soort. Hierbij moet niet alleen worden\ngedacht aan overheden, zoals gemeenten en\nprovincies, die een taak hebben in het informeren\nvan hun inwoners. Ook terreineigenaren hebben\nbelang bij een goede communicatie richting\nomwonenden om bewustwording te creëren en\nverspreiding te voorkomen door bijvoorbeeld het\ndumpen van tuinafval met duizendknoopresten\nin hun gebied. Inwoners kunnen bovendien een\ngrote rol spelen bij het signaleren van nieuwe\ngroeilocaties. Hiervoor is het van belang dat\nbewoners duizendknopen kunnen herkennen en\nweten hoe ze om moeten gaan met deze soorten\nzowel in openbaar gebied als in eigen tuinen\n(Aequator Groen & Ruimte, Stichting Probos &\nGeofoxx milieuexpertise, 2019).\n",null,null,null,null,null,"De gemeente Doetinchem kan voorstaande onderdelen in een huis-aan-huis-krant naar de inwoners communiceren. Op die manier hopen ze in te zetten op bewustwording, alertheid van inwoners (inventarisatie) en advisering in het handelen van de Japanse duizendknoop op eigen terrein. Op de site van Buha (www.buha.nl) kunnen inwoners meldingen doorgeven van de Japanse duizendknoop. Een melding doe je eenvoudig door het invullen van het digitale meldformulier, via de MijnGemeente app (te downloaden via de Play Store) of via het telefoonnummer (0314 377 444).\nTot slot gaat de gemeente Doetinchem in dit voorbeeld inzetten op het delen van kennis en informatie over de Japanse duizendknoop op hun eigen website, en dat van Buha."]
[null,"In communicatie naar inwoners zijn de volgende\nonderdelen van belang:\n- Waarom vormen Aziatische duizendknopen een\nprobleem?\n- Herkenning van duizendknopen\n- Meldpunt voor groeilocaties van duizendknopen\n- Instructie of handvatten voor het verwijderen\nvan duizendknopen in tuinen en het omgaan met\nplantenresten van duizendknoop\n- Toelichting wat de gemeente doet aan het\nvoorkomen van verspreiding en het beheersen en\nverwijderen van groeilocaties\n- Waarschuwing om duizendknopen niet zomaar\nte eten i.v.m. eventuele aanwezigheid van\nbestrijdingsmiddelen                                                      (Aequator Groen & Ruimte, Stichting Probos & Geofoxx milieuexpertise, 2019)."]
[]
[null,"7. Financiën"]
[null,"7.1 Huidige kosten"]
[null,"De huidige kosten voor de voorbeeld locaties\nverschillen. Op de locatie aan het Hovenstraatje\nstaat Japanse duizendknoop in de verharding\nlangs - en in - de muur. Per behandeling kost\nvegen gemiddeld €0,06 per vierkante meter.\nBerekend op basis van een gemiddelde\nonkruidbeheersing bij B-kwaliteit. Dit betekent\nvoor de locatie aan het Hovenstraatje (3m2) €0,18\nper vierkante meter, per behandeling aan kosten.\nPeriodiek wordt het Hovenstraatje 2 keer per jaar\ngeveegd, Wat inhoud dat de locatie €0,36 per jaar\nkost. In de bijlage staat de totstandkoming van de\neenheidsprijs vermeldt.\n",null,null,null,null,null,"Op de locatie aan het Jaagpad wordt de oever - met daarop gras kruid vegetatie - jaarlijks twee keer gemaaid. De huidige kosten hiervoor betreffen 0,15 per m2. Voor het areaal aan Japanse duizendknoop betekent dit €6,- per jaar. In de bijlage staat de totstandkoming van de\neenheidsprijs vermeldt."]
[null,"7.2 Kostenraming beheer- en bestrijdingsmethoden"]
[null,"De gemeente Doetinchem kan in dit voorbeeld op operationeel niveau gebruik maken van de volgende\nmethodes:\n- Alleen stomen\n- Elektrocuteren\n- Maaien en gecontroleerd afvoeren\n\nNaar aanleiding van verschillende pilots blijkt de\ngemeente Doetinchem goede resultaten te halen\nmet alleen stomen en elektrocuteren. Echter,\nde beste methode is er nog niet. Het maaien\nen gecontroleerd afvoeren is een handeling die\ngemakkelijk inzetbaar is.\nIn onderstaande figuren 4.1 en 4.2 staat vermeld\nwelke kosten zijn geraamd per locatie op basis\nvan de tool. \n",null,null,null,null,null,"Kostentechnisch, met inachtneming van de\neffectiviteit is de voorkeursmethode voor de\nlocatie aan het Hovenstraatje alleen stomen.\nVoor de locaties aan het Jaagpad is de\nvoorkeursmethode maaien en gecontroleerd\nafvoeren.\n\nJaarlijks kost de gemeente Doetinchem beide\nvoorkeursmethoden €410,- per jaar."]
[null,"\n\n\n\n\n\n\n\n\nFig. 4.1 - Locatie Hovenstraatje (Eigen werk, 2020)                                                Fig. 4.2 - Locatie Jagerpad (Eigen werk, 2020)\n\n\n\n\n\n"]
[]
[null,"Literatuurlijst"]
[null,"Aequator Groen & Ruimte, Stichting Probos, & Geofoxx milieuexpertise. (2019). Landelijk protocol Aziatische duizendknopen. Geraadpleegd op 2 juni 2020, van https://bestrijdingduizendknoop.nl/ WP/wp-content/uploads/2019/10/Landelijk-protocol-omgaan-met-Aziatische-duizendknopen-totaal- okt-2019.pdf\n\nBoerboom, R. (2019). Inventarisatie Aziatische duizendknopen. Hoog-Keppel, Nederland: Staring advies.\n\nEcogroen. (2020, Februari). Bestrijding invasieve exoten (algemeen). Opgehaald van https://ecogroen.nl: https://ecogroen.nl/diensten/bestrijding-invasieve-exoten/\n\ngemeente Doetinchem. (2018). Keuzerichtingen gemeente Doetinchem (1ste editie, Vol. 1). \nDoetinchem, Nederland: gemeente Doetinchem.\n\nHeveadorp.nl. (2020). DeDuizendknoopbrigade. Geraadpleegd op 19 mei 2020, van https://www.heveadorp.nl/diversenduizendknoopbrigade/\n\nMons, G. (2018, 18 augustus). Samenwerking is noodzaak in de strijd tegen de exoten. De Gelderlander. \nGeraadpleegd van https://www.gelderlander.nl\n\nPenninkhof, J., & Boosten, M. (2020, 13 mei). Bestrijdingsproef duizendknoop heet water - Probos.\nGeraadpleegd op 13 mei 2020, van https://www.probos.nl/projecten/innovaties-in-beheer/1448- bestrijdingsproef-duizendknoop-heet-water\n\nProbos. (2020, 13 mei). Bestrijdingsmethoden. Geraadpleegd op 13 mei 2020, van https://bestrijdingduizendknoop.nl/bestrijding/methoden/"]
[null,"Schulz, M., & Della Vedova, B. (2014, Oktober 22). VERORDENING (EU) Nr. 1143/2014 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD. Opgehaald van\nhttps://eur-lex.europa.eu: https://eur-lex.europa. eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX%3A32014R1143&from=N\n\nvan Tienen , Y. \\(2013). Https://www.doetinchem.nl/document.\nphp?m=94&fileid=41644&f=c6ba781f5a2c280912e1bfdc09bf7a7c&attachment=0&c=54620.\nGeraadpleegd van https://www.doetinchem.nl/document.\nphp?m=94&fileid=41644&f=c6ba781f5a2c280912e1bfdc09bf7a7c&attachment=0&c=54620\n\nvan Dijk, C. (2020, 13 mei). Verhitten van de grond succesvol bij bestrijding Japanse duizendknoop. Geraadpleegd op 13 mei 2020, van https://www.wur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/Onderzoeksinstituten/plant-research/show-wpr/Verhitten-van-de-grond-succesvol-bij-bestrijding-Japanse-duizendknoop.htm\n\nVeer, O. v. (2020, Maart 24). Terrestrische exoten. (J. Eertman, & J. Eggens, Interviewers)\n\nWageningen University & Research . (2020). Evaluatiebijeenkomst DOB [Presentatieslides].\nGeraadpleegd van https://maken.wikiwijs.nl/bestanden/73164/Toedieningstechnieken.pdf"]
[]
[null,"Bijlage"]

{"sheet":"Bijlage 1","index":45,"n_rows":2,"n_cols":2,"rows_kept":2,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,1,16]]}
[]
[null,"Bijlage 1 Groeiplaatsen Aziatische duizendknopen"]

{"sheet":"Bijlage 2","index":46,"n_rows":2,"n_cols":2,"rows_kept":2,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13]]}
[]
[null,"Bijlage 2 Eenheidsprijzen gemeente Arnhem"]

{"sheet":"Bijlage 3","index":47,"n_rows":2,"n_cols":2,"rows_kept":2,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[1,1,2,13]]}
[]
[null,"Bijlage 3 Veldinventarisatie checklistpunten sub-afwegingen"]

{"sheet":"Inventarisatie uitvergroot","index":48,"n_rows":0,"n_cols":0,"rows_kept":0,"cut":false,"hidden":false,"merged":[]}

{"sheet":"Literatuurlijst","index":49,"n_rows":3,"n_cols":2,"rows_kept":3,"cut":false,"hidden":false,"merged":[[2,1,3,7]]}
[]
[]
[null,"Literatuurlijst"]